Kabakulak

Kabakulak (İng. mumps), kabakulak virüsünün yol açtığı, başlıca tükürük bezlerini tutan bulaşıcı hastalıktır.

Etimoloji

Türkçe kaba ve kulak sözcüklerinin birleşiminden gelir; kulak önündeki şişliği anlatır.

Klinik bağlam

Etken bir paramiksovirüstür ve damlacık yoluyla, ayrıca tükürükle doğrudan temasla bulaşır. Kuluçka süresi yaklaşık iki-üç haftadır. Bulaştırıcılık, bez şişliğinden birkaç gün önce başlar ve birkaç gün sonrasına dek sürer; bu nedenle tanı konmadan önce yayılım gerçekleşmiş olur.

Tipik bulgu, parotis bezinin tek ya da iki taraflı, ağrılı şişmesidir. Şişlik kulak memesini yukarı ve dışa iter; çene açısı silinir. Ekşi gıdalarla ağrının artması tanısal bir ipucudur. Ateş, halsizlik, baş ağrısı ve iştahsızlık eşlik eder. Olguların bir bölümü belirtisiz seyreder.

Hastalığın önemi, bez dışı tutulumlardan gelir. Aseptik menenjit sık görülür ve çoğu kez iyi seyirlidir; ensefalit ise seyrek ancak ağırdır. Ergenlik sonrası erkeklerde orşit gelişebilir; genellikle tek taraflıdır ve kalıcı kısırlık yaygın bir sonuç değildir. Bu ayrımın hastaya açıkça anlatılması, gereksiz kaygıyı önler. Kadınlarda ooforit, ayrıca pankreatit, işitme kaybı, miyokardit ve eklem tutulumu görülebilir.

İşitme kaybı seyrek olsa da kalıcı olabilir; tek taraflı sensörinöral kayıp biçiminde ortaya çıkar ve gözden kaçabilir.

Tanı çoğunlukla klinikle konur; doğrulama için tükürük ya da idrar örneğinde virüsün moleküler yöntemle saptanması ve serolojik testler kullanılır. Aşılı kişilerde seroloji yanıltıcı olabilir; bu nedenle moleküler test tercih edilir.

Ayırıcı tanıda bakteriyel parotit, tükürük bezi taşı, lenfadenit, diğer viral enfeksiyonlar ve tümörler yer alır. Bakteriyel parotitte bez sert, kızarık ve ağrılıdır; kanaldan iltihap gelebilir ve genellikle tek taraflıdır. Bu ayrım tedaviyi belirler.

Tedavi destekleyicidir; ağrı ve ateş yönetimi, sıvı alımı ve dinlenme uygulanır. Özgül antiviral tedavi yoktur.

Korunmanın tek etkili yolu aşılamadır. Canlı zayıflatılmış aşı, kızamık ve kızamıkçık aşısıyla birlikte uygulanır. Aşının kabakulak bileşeninin koruyuculuğu diğer bileşenlerden düşüktür ve zamanla azalır; bu nedenle iyi aşılanmış topluluklarda — üniversite yurtları, askerî birlikler ve kalabalık toplu yaşam alanlarında — salgınlar görülebilir. Bu, alanın en önemli klinik gerçeklerindendir: aşılı olmak hastalığı tümüyle dışlamaz, ancak hastalığı hafifletir ve komplikasyonları azaltır.

Salgın durumlarında ek doz uygulaması önerilebilir. Canlı aşı olduğundan gebelerde ve ağır bağışıklık baskılanması olanlarda kullanılmaz.

Hastalık bildirimi zorunludur; tanı konan olgu, şişliğin başlangıcından itibaren belirli bir süre boyunca toplumdan ayrı tutulur ve temaslılar aşı durumuna göre değerlendirilir.

Gebelikte geçirilen enfeksiyonun doğumsal anomaliye yol açtığına ilişkin kanıt yoktur; ancak erken gebelikte düşük riskiyle ilişkilendirilmiştir.

Eş anlamlılar

• Parotitis epidemika

İlgili terimler

• Aşılama
• Menenjit
• Kızamık
• Tükürük bezi
• Bulaş