Kapsül
Kapsül (İng. capsule; Lat. capsula küçük kutu), tıpta hem ilaç biçimini hem bazı yapıları ve mikroorganizma örtülerini anlatan çok anlamlı terimdir.
Etimoloji
Latince capsula (küçük kutu) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Terim üç ayrı bağlamda kullanılır ve anlamları birbirinden bağımsızdır.[1]
Mikrobiyolojide kapsül, bazı bakterileri saran polisakkarit örtüdür.
Bu örtü, bakterinin fagositoz tarafından yutulmasını engeller; temel virülans etkenidir.
Kapsüllü bakterilere karşı savunma, antikorlara ve dalağa bağımlıdır.
Bu bağımlılık, klinik açıdan son derece önemli bir sonuç doğurur.
Dalağı alınmış ve antikor eksikliği bulunan hastalarda, bu bakterilerle hızlı ilerleyen sepsis gelişir.
Bu nedenle bu hastalara pnömokok, meningokok ve Haemophilus aşıları uygulanır.
Bu üç etkenin kapsüllü olması, aşı programının mantığını açıklar.
Ayrıca kapsül polisakkaritleri, küçük çocuklarda yeterli bağışıklık yanıtı oluşturmaz.
Bu nedenle bu yapılar bir proteine bağlanarak konjuge aşılar geliştirilmiştir.
Bu değişiklik, çocukluk çağı menenjit sıklığını belirgin biçimde azaltmıştır.
Anatomide kapsül, bir organı ya da eklemi saran bağ dokusu örtüsünü anlatır.
Bu örtü ağrı liflerinden zengindir; organın kendisi ise genellikle ağrıya duyarsızdır.
Bu ayrım, klinik bulguları açıklar.
Nitekim karaciğerin büyümesiyle oluşan ağrı, dokudan değil kapsül gerilmesinden kaynaklanır.
Aynı düzenek, böbrek ve dalak hastalıklarındaki ağrıyı da açıklar.
Bu bilgi, yavaş büyüyen kitlelerin neden ağrısız kaldığını gösterir.
Eklem kapsülü, hareket açıklığını sınırlar ve iltihabında sertlik oluşur.
Böbrek kapsülü esnemez; bu nedenle ödem geliştiğinde bölme sendromu benzeri bir tablo oluşabilir.
Farmakolojide kapsül, ilacın jelatin ya da bitkisel kılıf içine yerleştirilmiş biçimidir.
Bu biçim, tadın maskelenmesini ve salınımın denetlenmesini sağlar.
Uzatılmış salınımlı kapsüllerin açılması ya da ezilmesi, tüm dozun bir anda salınmasına yol açar.
Bu uygulama ölümcül olabilir; yutma güçlüğü olan hastalarda sık yapılan bir hatadır.
Bu nedenle ilaç biçimi değiştirilecekse, uygun alternatif seçilmelidir.
Enterik kaplı biçimler, mideyi geçerek bağırsakta çözünür.
Endoskopik kapsül, sindirim sisteminin görüntülenmesinde kullanılır; darlık kuşkusunda sakıncalıdır.
Eş anlamlılar
- Kapsül yapısı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.