Antijen

Antijen (İng. antigen), bağışıklık sistemi tarafından tanınan ve yanıt oluşturabilen moleküldür.

Etimoloji

Antikor oluşturan anlamındaki İngilizce antibody generator ifadesinin kısaltılmasından türetilmiştir.

Molekülün bağışıklık hücreleri tarafından tanınan küçük bölgesine epitop denir; bir antijen çok sayıda epitop taşıyabilir.^[1]

Bu çokluk, tek bir mikroorganizmaya karşı farklı antikorların üretilmesini açıklar.

Antijenlerin bir bölümü tek başına yanıt oluşturamaz; taşıyıcı bir proteine bağlanmaları gerekir.

Bu küçük moleküllere hapten denir; birçok ilaç alerjisi bu düzeneğe dayanır.

Bu ilke, aşı teknolojisinde de kullanılır ve klinik açıdan son derece önemlidir.

Nitekim kapsüllü bakterilerin polisakkarit yapıları, küçük çocuklarda yeterli yanıt oluşturmaz.

Bu nedenle bu yapılar bir proteine bağlanarak konjuge aşılar geliştirilmiştir.

Bu değişiklik, çocuklarda menenjit ve zatürre sıklığını belirgin biçimde azaltmıştır.

Antijenler, T hücrelerine doku uyum molekülleri aracılığıyla sunulur.

Bu sunum, insan lökosit antijeni sisteminin işlevidir ve bağışıklık yanıtının merkezindedir.

Kişiler arasındaki doku uyum farklılıkları, organ naklinde red gelişiminin temelidir.

Aynı sistem, belirli hastalıklara yatkınlıkla da ilişkilidir.

Kendi dokularına ait antijenlere karşı tolerans, sağlıklı bağışıklığın koşuludur.

Bu toleransın bozulması, otoimmün hastalıklara yol açar.

Tümör antijenleri, kanser hücrelerinde bulunan ve normal hücrelerde bulunmayan ya da az bulunan yapılardır.

Bu yapılar, bağışıklık tedavilerinin ve CAR-T hücre yaklaşımlarının hedefidir.

Klinik uygulamada antijen testleri yaygın kullanılır; hızlı sonuç vermeleri en önemli üstünlükleridir.

Grip, streptokok, Legionella ve pnömokok antijen testleri bu kapsamdadır.

Ancak antijen testlerinin duyarlılığı, moleküler testlere göre düşüktür.

Bu nedenle negatif sonuç, klinik kuşku yüksekse hastalığı dışlamaz; bu, sık yapılan bir yorum hatasıdır.

Ayrıca antijen varlığı, etkin hastalık anlamına gelmeyebilir; iyileşme sonrası saçılım sürebilir.

Kan grubu antijenleri, transfüzyon uyumunun temelidir; uyumsuzluk ölümcül hemolize yol açar.

Prostat özgül antijeni gibi belirteçler, tümöre değil dokuya özgüldür; iyi huylu durumlarda da yükselir.

Bu ayrım, tarama testlerinin yorumlanmasında belirleyicidir.