Ko-oksimetre

Ko-oksimetre (İng. co-oximeter), kandaki hemoglobin türevlerini ayrı ayrı ölçen cihazdır.

Etimoloji

Latince co- (birlikte) ön eki ile oksimetre teriminin birleşimidir; birden çok türevin birlikte ölçülmesini anlatır.

Klinik bağlam

Cihaz, birden çok dalga boyunda ışık soğurmasını ölçerek oksihemoglobin, deoksihemoglobin, karboksihemoglobin ve methemoglobin oranlarını ayrı ayrı belirler. Böylece toplam hemoglobinin ne kadarının gerçekten oksijen taşıdığı saptanır.

Klinik değeri, standart yöntemlerin yetersiz kaldığı durumlarda ortaya çıkar. Yatak başı nabız oksimetresi yalnızca iki dalga boyu kullanır; bu nedenle karboksihemoglobini oksihemoglobinden ayırt edemez ve doygunluğu yanıltıcı biçimde normal gösterir. Methemoglobin varlığında ise ölçüm, gerçek değerden bağımsız olarak belirli bir düzeye sabitlenme eğilimi gösterir.

Aynı biçimde, kan gazı raporundaki oksijen doygunluğu değeri de çoğu cihazda doğrudan ölçülmez; oksijen basıncından hesaplanır. Bu hesaplama, anormal hemoglobin türevlerinin varlığını dikkate almaz ve normal görünür. Bu nedenle bu iki yöntemin normal olması zehirlenmeyi dışlamaz. Bu ayrım, alanın en kritik bilgisidir ve tanının atlanmasının başlıca nedenidir.

Başlıca kullanım gerekçeleri karbon monoksit zehirlenmesi kuşkusu, methemoglobinemi kuşkusu, açıklanamayan siyanoz, oksijen tedavisine yanıt vermeyen düşük doygunluk ve yangın dumanına maruz kalma öyküsüdür.

Methemoglobinemide klasik ipucu, doygunluk ile klinik arasındaki uyumsuzluk ve kanın çikolata kahverengisi görünmesidir. Nedenler arasında yerel anestezikler — özellikle benzokain ve prilokain —, dapson, nitratlar, bazı antibiyotikler ve nitrik oksit tedavisi bulunur. Tedavide metilen mavisi kullanılır; ancak glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliği olan hastalarda etkisizdir ve hemolize yol açabilir.

Karbon monoksit zehirlenmesinde ölçüm, tanının tek güvenilir yoludur. Sigara içenlerde bazal düzeyin hafif yüksek olabileceği gözetilmelidir. Ayrıca oksijen tedavisi başlandıktan sonra alınan örnek düşük sonuç verir; bu nedenle tedavi başlangıç saati kaydedilmelidir.

Cihaz ayrıca toplam hemoglobin ölçümü de sağlar; bu değer, hızlı karar gereken durumlarda yararlıdır ancak laboratuvar ölçümüyle küçük farklar gösterebilir.

Sülfhemoglobin gibi seyrek türevler, bazı cihazlarda methemoglobin olarak yorumlanabilir; beklenmedik sonuçlarda bu olasılık gözetilir.

Yenidoğanda fetal hemoglobinin cihaz ölçümlerini etkileyebileceği bilinmelidir; bu nedenle yaşa uygun cihaz ayarları kullanılır.

Örnek genellikle arter kanından alınır; ancak zehirlenme değerlendirmesinde venöz örnek de yeterli bilgi verir, çünkü bu türevlerin oranı iki örnekte benzerdir. Bu, girişimsel işlemden kaçınmayı sağlayan pratik bir bilgidir.

Yeni kuşak taşınabilir cihazlar, girişimsel olmayan biçimde karboksihemoglobin ölçümü sunar; tarama amacıyla kullanışlıdır ancak kesin tanı için kan ölçümü tercih edilir.

Eş anlamlılar

• Kooksimetri

İlgili terimler

• Nabız oksimetresi
• Karboksihemoglobin
• Methemoglobin
• Karbon monoksit
• Kan gazı