Koroid pleksus

Koroid pleksus (İng. choroid plexus; Yun. chorion "zar" + Lat. plexus "ağ"), beyin ventriküllerinin içinde yer alan ve beyin omurilik sıvısını üreten damardan zengin yapıdır.

Etimoloji

Yunanca zar anlamındaki chorion ile Latince ağ anlamındaki plexus sözcüklerinden türetilmiştir; damar ağının zar benzeri görünümüne göndermedir.

Klinik bağlam

Yapı, yan ventriküllerde, üçüncü ve dördüncü ventrikülde bulunur. Kılcal damarların çevresini saran özelleşmiş ependim hücreleri, birbirine sıkı bağlantılarla kenetlenmiştir; bu düzenleme kan-beyin omurilik sıvısı engelini oluşturur. Kılcal damarlar pencerelidir, ancak epitel tabakası seçici bir bariyer görevi görür. Sıvı, edilgen süzülmeyle değil, etkin taşıma süreçleriyle üretilir; bu nedenle üretim hızı kafa içi basınçtan görece bağımsızdır.

Ürettiği sıvı günde birkaç yüz mililitre düzeyindedir ve toplam sıvı hacminin günde birkaç kez yenilenmesini sağlar. Sıvı, ventriküllerden akuaduktus yoluyla dördüncü ventriküle, oradan Magendie ve Luschka foramenlerinden subaraknoid boşluğa geçer ve araknoid granülasyonlar ile lenfatik yollardan emilir. Üretim ile emilim arasındaki dengenin bozulması hidrosefaliye yol açar.

Yapının üretim işlevi, tedavide bir hedeftir. Karbonik anhidraz inhibitörü asetazolamid, sıvı üretimini azaltarak idiyopatik intrakraniyal hipertansiyon tedavisinde kullanılır. Ender görülen koroid pleksus papillomu ve karsinomu, aşırı sıvı üretimi yoluyla hidrosefali yaratabilir; bu tümörler çoğunlukla çocukluk çağında görülür ve cerrahi çıkarımla tedavi edilir. Bazı hidrosefali olgularında endoskopik koroid pleksus koagülasyonu, üretimi azaltmak amacıyla uygulanır.

Kan-beyin omurilik sıvısı engeli, ilaçların merkezi sinir sistemine geçişini sınırlar; bu nedenle bazı antibiyotiklerin ve kemoterapötiklerin sıvı içindeki derişimi tedavi için yetersiz kalır. Enflamasyon varlığında geçirgenlik artar; menenjitte bazı ilaçların geçişinin kolaylaşması bu mekanizmayla açıklanır. Aynı yapı, dışa atım pompaları aracılığıyla bazı maddeleri sıvıdan kana geri taşır.

Klinik açıdan birkaç özgün durum bilinmelidir. Koroid pleksus kistleri, gebelikte ultrasonografide sık saptanır; izole bulundukları ve başka bulgu bulunmadığında çoğunlukla önemsizdir ve kendiliğinden kaybolur. Yaşla birlikte yapıda kalsifikasyon gelişmesi olağandır ve tomografide sık görülür; patolojik anlam taşımaz. Ventrikül içi kanamalarda ve enfeksiyonlarda pleksus çevresinde yapışıklıklar oluşarak sıvı akımını engelleyebilir.

Sıvının bileşimi tanısal açıdan değerlidir: plazmaya göre protein ve glukoz derişimi düşüktür, hücre içermez. Bu bileşimin bozulması hastalık göstergesidir; lomber ponksiyonda elde edilen sıvıda hücre artışı, protein yüksekliği ve glukoz düşüklüğü menenjit ve diğer süreçleri gösterir.

Koroid pleksus ayrıca bağışıklık hücrelerinin merkezi sinir sistemine giriş kapılarından biridir; nöroenflamatuvar hastalıklarda ve yaşlanmayla ilişkili süreçlerde rolü araştırılmaktadır. Ayrıca sıvı üretiminin sirkadiyen ritim gösterdiği ve uyku sırasında beyinden atık uzaklaştırılmasına katkıda bulunduğu bildirilmektedir.

Nöroşirürjik uygulamalarda, eksternal ventriküler drenaj kateterinin pleksusa temas etmesi tıkanmaya ve kanamaya yol açabilir; kateterin uygun konumda yerleştirilmesi bu nedenle önem taşır.

Eş anlamlılar

• Plexus choroideus
• Damar ağsı

İlgili terimler

• Beyin omurilik sıvısı
• Hidrosefali
• Kan-beyin engeli
• Dördüncü ventrikül
• İntrakraniyal basınç