Eksternal ventriküler drenaj
Eksternal ventriküler drenaj (İng. external ventricular drain), yan ventriküle yerleştirilen kateter aracılığıyla beyin omurilik sıvısının vücut dışına akıtılması ve intrakraniyal basınçın ölçülmesini sağlayan girişimdir. Kısaltması EVD'dir.
Etimoloji
Adlandırma, drenajın vücut dışına — eksternal — yapılmasını ve kateterin ventrikül içine yerleştirilmesini belirtir.
Klinik bağlam
Girişimin iki işlevi vardır: tedavi edici olarak sıvıyı boşaltıp basıncı düşürmek, tanısal olarak basıncı sürekli ölçmek. Bu ikili özellik, onu diğer basınç izlem yöntemlerinden — parankimal problardan — ayırır ve akut hidrosefali tablolarında ilk seçenek yapar.[1]
Başlıca endikasyonlar arasında subaraknoid kanamaya bağlı akut hidrosefali, intraserebral kanamanın ventriküle açılması, tümör ya da posterior fossa lezyonuna bağlı obstrüktif hidrosefali, ağır travmatik beyin hasarında basınç izlemi, menenjit ve ventrikülit tedavisi, şant işlev bozukluğunda geçici drenaj ve intratekal ilaç uygulaması yer alır.
Kateter genellikle sağ frontal bölgeden, Kocher noktası olarak adlandırılan giriş yerinden yan ventrikülün ön boynuzuna yerleştirilir. Steril koşullar, ameliyathane düzeyinde titizlik gerektirir. Sistem, sıvının belirli bir basınç düzeyinin üzerinde boşalmasını sağlayacak biçimde ayarlanır; damlaların toplandığı hazne, önceden belirlenen anatomik bir referans noktasına — çoğunlukla dış kulak yolu düzeyine — göre yükseklik ayarı yapılarak asılır. Bu referansın ve yüksekliğin doğru ayarlanması, hem ölçümün doğruluğu hem drenaj miktarı açısından belirleyicidir; hastanın pozisyonu her değiştiğinde sistemin yeniden düzeylenmesi gerekir. Bu adımın atlanması, aşırı drenaja ya da yetersiz boşaltmaya yol açan en sık uygulama hatasıdır.
Basınç ölçümü yalnızca drenaj kapalıyken geçerlidir; sistem açıkken okunan değer, haznenin yüksekliğini yansıtır. Bu nedenle sürekli basınç izlemi ile sürekli drenaj aynı anda yapılamaz; klinik önceliğe göre aralıklı ölçüm ya da aralıklı drenaj düzeni benimsenir. Dalga formunun izlenmesi, kateterin açık ve doğru konumda olduğunu gösterir; dalga formunun kaybolması tıkanmayı düşündürür.
Komplikasyonlar arasında yerleştirme sırasında kanama, yanlış yerleşim, kateter tıkanması, aşırı drenaj ve enfeksiyon bulunur. Aşırı drenaj, ventriküllerin kollabe olmasına, subdural kanamaya ve ender olarak yukarı doğru herniasyona yol açabilir; özellikle posterior fossa kitlesi bulunan hastada tehlikelidir. Ventrikülit ve menenjit en korkulan komplikasyondur; risk kateterin kalış süresiyle artar. Korunmada steril yerleştirme tekniği, kapalı sistemin gereksiz açılmaması, örnek alımının en aza indirilmesi, tünelleme ve antimikrobiyal emdirilmiş kateter kullanımı etkilidir. Rutin kateter değişiminin enfeksiyonu azaltmadığı, tersine risk yarattığı gösterilmiştir; bu nedenle önerilmez.[2]
Enfeksiyon tanısı güçtür: kanamalı sıvıda hücre sayımı yanıltıcıdır ve klinik bulgular altta yatan hastalıkla örtüşür. Ateş, açıklanamayan kötüleşme, sıvı görünümünde bulanıklaşma ve glukoz düşüklüğü uyarıcıdır; tanı kültürle konur. Tedavide sistemik antibiyotiklere ek olarak seçilmiş olgularda intraventriküler uygulama ve kateterin değiştirilmesi gündeme gelir.
Drenajın sonlandırılması, altta yatan neden gerilediğinde kademeli olarak planlanır: hazne yüksekliği artırılarak drenaj azaltılır, ardından sistem kapatılarak hastanın basıncı ve klinik durumu izlenir. Kapalı denemeyi tolere edemeyen hastalarda kalıcı çözüm — ventriküloperitoneal şant ya da endoskopik üçüncü ventrikülostomi — gerekir. Subaraknoid kanama sonrası hastaların bir bölümünde kalıcı şant gereksinimi doğar.
Kateteri bulunan hastanın taşınması, görüntülemeye götürülmesi ve pozisyon değişiklikleri sırasında sistemin geçici olarak kapatılması, ardından yeniden düzeylenerek açılması standart uygulamadır. Bu adımların protokole bağlanması ve hemşirelik ekibinin eğitimi, komplikasyon oranlarını belirgin biçimde azaltır.
Eş anlamlılar
- EVD
- Ventrikülostomi kateteri