Ventriküloperitoneal şant

Ventriküloperitoneal şant (İng. ventriculoperitoneal shunt), beyin ventrikülünde biriken beyin omurilik sıvısının bir kateter aracılığıyla karın boşluğuna aktarılmasını sağlayan kalıcı drenaj sistemidir. Hidrosefali tedavisinde en sık kullanılan yöntemdir.

Etimoloji

Ventrikül ve periton sözcüklerinin birleşiminden oluşur; sıvının aktarıldığı iki bölgeyi belirtir.

Klinik bağlam

Sistem üç bölümden oluşur: yan ventriküle yerleştirilen proksimal kateter, akımı ve basıncı düzenleyen valf ve karın boşluğuna uzanan distal kateter. Valfler sabit ya da dışarıdan ayarlanabilir basınçlı olabilir; ayarlanabilir modeller, aşırı ya da yetersiz drenaj durumunda cerrahi gerektirmeden düzeltme olanağı sağlar. Bu modellerin bir bölümü güçlü manyetik alandan etkilenebildiğinden, manyetik rezonans görüntüleme sonrası ayarın denetlenmesi gerekir — sıklıkla atlanan önemli bir ayrıntıdır.

Endikasyonlar arasında doğuştan hidrosefali, subaraknoid kanama ve menenjit sonrası gelişen iletişimli hidrosefali, tümöre bağlı tıkayıcı hidrosefali, normal basınçlı hidrosefali ve idiyopatik kafa içi basınç artışının seçilmiş olguları bulunur. Tıkayıcı biçimin bazı türlerinde endoskopik üçüncü ventrikülostomi, yabancı cisim bırakmadığı için tercih edilebilir.

Sistemin en önemli sorunu, uzun dönemde yüksek başarısızlık oranıdır. Tıkanma en sık komplikasyondur; proksimal uçta koroid pleksus ve doku, distal uçta ise karın içi yapışıklıklar ve psödokist neden olur. Tıkanma bulguları kafa içi basınç artışını yansıtır: baş ağrısı, bulantı, kusma, uykuya eğilim, çift görme ve bebeklerde fontanel kabarması ile baş çevresi artışı. Bu hastalarda önemli bir klinik ilke vardır: şantı olan bir hastada yeni baş ağrısı ve kusma, aksi gösterilene dek şant işlev bozukluğu olarak değerlendirilmelidir. Bu bulguların gastroenterit ya da migren olarak yorumlanması, en tehlikeli hatalardan biridir ve hızlı bilinç kaybıyla sonuçlanabilir.

İkinci önemli komplikasyon enfeksiyondur; çoğunlukla ameliyattan sonraki ilk aylarda ortaya çıkar ve etken sıklıkla deri florasındaki stafilokoklardır. Ateş, karın ağrısı, şant hattı boyunca kızarıklık ve işlev bozukluğu bulgularıyla gelir. Tedavi genellikle sistemin çıkarılması, geçici dış drenaj ve uygun antibiyotik tedavisidir.

Aşırı drenaj ayrı bir sorundur: sıvının fazla boşalması ayakta artan baş ağrısına, subdural hematom ya da higroma gelişimine ve ventriküllerin aşırı küçülmesine yol açar. Valf ayarının değiştirilmesi ya da antisifon düzenekleri kullanılması çözüm sağlar. Yarık ventrikül sendromunda ventriküller çok küçüldüğünden kateter kolayca tıkanır ve yönetim güçleşir.

Karın boşluğuna ait komplikasyonlar arasında psödokist oluşumu, bağırsak perforasyonu, fıtık ve kateterin yer değiştirmesi bulunur. Büyüyen çocuklarda kateterin kısa kalması, planlı uzatma girişimi gerektirebilir.

Değerlendirmede şant serisi grafileri kateterin bütünlüğünü ve kopmayı gösterir; bilgisayarlı tomografi ya da hızlı manyetik rezonans, ventrikül boyutlarını önceki incelemelerle karşılaştırmak için kullanılır. Karşılaştırma yapılabilmesi açısından hastanın eski görüntülerine ulaşılması önemlidir. Şant rezervuarından örnek alınması, enfeksiyon kuşkusunda tanı sağlar.

Anestezi ve yoğun bakım açısından bu hastalarda kafa içi basıncı artıran uygulamalardan kaçınılır; kusma, öksürük ve hipoventilasyon önlenir. Karın içi basıncı artıran girişimler ve laparoskopik cerrahi, distal akımı geçici olarak etkileyebileceğinden planlanırken göz önünde bulundurulur.

Hastaların ve ailelerin, işlev bozukluğu belirtileri konusunda eğitilmesi ve şant bilgi kartı taşıması önerilir; acil başvurularda bu bilgi, tanı süresini belirgin biçimde kısaltır.

Eş anlamlılar

• VP şant
• Beyin şantı

İlgili terimler

• Hidrosefali
• Beyin omurilik sıvısı
• Kafa içi basınç
• Ventrikül (beyin)
• Menenjit