Müshil
Müshil (İng. laxative), bağırsak içeriğinin boşaltılmasını kolaylaştıran ilaçların ortak adıdır.
Etimoloji
Arapça müshil (kolaylaştıran) sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.
Klinik bağlam
İlaçlar etki düzeneklerine göre gruplandırılır ve doğru seçim bu ayrıma dayanır.[1] Kütle artırıcılar lif temellidir ve dışkı hacmini büyütür; etkili olmaları için yeterli sıvı alınması zorunludur, aksi halde tıkanmaya yol açabilirler. Ozmotik olanlar bağırsak lümenine su çeker; laktuloz ve makrogol bu gruptadır ve uzun süreli kullanımda en güvenli seçenek kabul edilirler. Uyarıcı olanlar bağırsak hareketlerini doğrudan artırır. Yumuşatıcılar ve yağlı maddeler ise ek seçeneklerdir.
Klinik yaklaşımda ilk adım, kabızlığın nedeninin belirlenmesidir; ilaç yazmadan önce alarm belirtileri sorgulanmalıdır. Kilo kaybı, kansızlık, rektal kanama, dışkılama alışkanlığında yeni ortaya çıkan değişiklik ve elli yaş üzeri başlangıç, kolorektal kanser yönünden değerlendirme gerektirir. Ayrıca hipotiroidi, diyabet, hiperkalsemi ve nörolojik hastalıklar araştırılmalıdır. İlaçlar sık gözden kaçan nedenlerdir; opioidler, antikolinerjikler, demir, kalsiyum kanal blokerleri ve bazı antidepresanlar tipik sorumlulardır.
Uyarıcı grubun uzun süreli kullanımı, geçmişte bağırsağın kalıcı olarak tembelleştiği görüşüyle sakıncalı sayılmıştır; güncel kanıtlar bu görüşü desteklememektedir. Buna karşın uzun süreli kullanımda potasyum kaybı ve elektrolit bozuklukları gelişebilir; kalp ilacı kullanan hastalarda bu durum toksisiteyi kolaylaştırır. Antrakinon içeren bitkisel ürünlerde kalın bağırsak mukozasında pigment birikimi görülür. Bu nedenle uzun süreli kullanımda periyodik değerlendirme gerekir.
Özel durumlar bilinmelidir. Opioid kullanan hastada kabızlık kaçınılmazdır ve tolerans gelişmez; bu nedenle önleyici tedavi ilaçla birlikte baştan planlanır. Yaşlıda ve yatağa bağımlı hastada dışkı tıkacı gelişebilir; bu tabloda sıvı dışkının kütlenin çevresinden sızması ishal ya da kaçırma olarak yorumlanır ve müshil verilmesi tabloyu ağırlaştırır. Tanı parmakla rektal muayeneyle konur ve tedavi tıkacın boşaltılmasıdır. Bağırsak tıkanıklığı kuşkusunda müshil kullanımı sakıncalıdır; gebelikte ise makrogol ve lif temelli seçenekler yeğlenir.
Eş anlamlılar
- Laksatif
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.