Meta-analiz

Meta-analiz (İng. meta-analysis), aynı soruyu inceleyen birden çok çalışmanın sonuçlarının istatistiksel yöntemlerle birleştirilmesidir.

Etimoloji

Yunanca meta (ötesinde) ön eki ile analiz teriminin birleşimidir.

Yöntem, sistematik derlemenin istatistiksel bileşenidir; bu iki kavram eşanlamlı değildir.^[1]

Sistematik derleme, kapsamlı ve önceden tanımlanmış bir arama ile çalışmaların toplanmasını anlatır.

Meta-analiz ise bu çalışmaların sayısal olarak birleştirilmesidir; her derlemede yapılmaz.

Yöntemin temel üstünlüğü, örneklem büyüklüğünü artırarak istatistiksel gücü yükseltmesidir.

Bu sayede tek başına sonuçsuz kalan küçük çalışmalardan anlamlı bir sonuç elde edilebilir.

Sonuçlar orman grafiği ile gösterilir; her çalışma bir çizgiyle temsil edilir.

Alttaki elmas biçimli şekil, birleştirilmiş sonucu ve güven aralığını gösterir.

En kritik kavram, heterojenliktir; çalışmalar arasındaki farklılığı anlatır.

Heterojenlik yüksekse, çalışmaların birleştirilmesi anlamsız olabilir.

Bu durum, farklı hasta grupları, dozlar ve sonlanım ölçütlerinden kaynaklanır.

Bu nedenle "elma ile armudu toplama" sorunu, yöntemin en önemli sınırlılığıdır.

İkinci önemli sorun, yayın yanlılığıdır.

Olumsuz sonuçlu çalışmalar daha az yayımlanır; bu durum sonucu olduğundan olumlu gösterir.

Bu yanlılık, huni grafiği ile değerlendirilir; asimetri kuşku uyandırır.

Üçüncü ilke, birleştirilen çalışmaların niteliğidir.

Zayıf çalışmaların birleştirilmesi, güçlü bir sonuç doğurmaz; bu, yöntemin en yanlış anlaşılan yönüdür.

Bu durum, "çöp girer çöp çıkar" ilkesiyle özetlenir.

Bu nedenle meta-analiz, kanıt sıralamasında otomatik olarak en üstte yer almaz.

İyi yürütülmüş tek bir büyük çalışma, zayıf çalışmaların birleşiminden daha değerli olabilir.

Bu kavrayış, kanıt değerlendirmesinin niteliğe dayandığını gösterir.

Ağ meta-analizi, doğrudan karşılaştırılmamış tedavilerin dolaylı kıyaslanmasını sağlar.

Bireysel hasta verilerine dayanan meta-analizler, alt grup incelemelerine olanak verir ve daha güvenilirdir.

Yöntem, klinik kılavuzların ve tedavi kararlarının önemli bir dayanağıdır.

Sonuçlar mutlak risk azalması ile birlikte sunulmalıdır; yalnızca göreli değerler yanıltıcıdır.

Tedavi için gereken hasta sayısı, sonucun klinik anlamını gösteren pratik bir ölçüttür.

↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.