Klinik karar verme

Klinik karar verme (İng. clinical decision making), hasta bakımında tanı ve tedaviye ilişkin seçimlerin yapılması sürecidir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.

Süreç, iki farklı düşünme biçiminin birlikte kullanılmasına dayanır.^[1]

Sezgisel düşünme hızlıdır ve örüntü tanımaya dayanır; deneyimle güçlenir.

Çözümleyici düşünme ise yavaş, bilinçli ve adım adımdır; karmaşık olgularda gereklidir.

Uzmanlık, bu iki biçim arasında uygun geçişi yapabilmektir.

Hızlı düşünmenin verimliliği, aynı zamanda hataların kaynağıdır.

Tanısal olasılık, testten önceki olasılığın test sonucuyla güncellenmesiyle belirlenir.

Bu yaklaşım, testin tek başına yorumlanmasının neden yanıltıcı olduğunu açıklar.

Düşük olasılıklı hastada pozitif sonuç, çoğu kez yanlış pozitiftir.

Bu ilke, tarama testlerinin ve gereksiz istemlerin sorununu açıklar.

Test isteminde temel ölçüt, sonucun kararı değiştirip değiştirmeyeceğidir.

Sonuç ne olursa olsun yaklaşım aynı kalacaksa, test gereksizdir.

Karar eşiği kavramı, bu mantığın uzantısıdır.

Olasılık belirli bir düzeyin altındaysa tanı dışlanır; belirli bir düzeyin üzerindeyse tedavi başlatılır.

Aradaki alanda ise test yapılır; bu çerçeve akılcı test kullanımını sağlar.

Karar verirken hastalığın ağırlığı da göz önüne alınır.

Yaşamı tehdit eden ve tedavi edilebilir tanılarda eşik düşük tutulur.

Bu nedenle aort diseksiyonu ve meningokok enfeksiyonunda kuşku düzeyi yüksek tutulur.

Bilişsel yanlılıklar, hataların önemli bir bölümünden sorumludur.

Erken kapanma, ilk tanıya bağlanıp diğer olasılıkları değerlendirmemektir.

Çıpalama, ilk bilgiye aşırı bağlanmaktır; doğrulama yanlılığında ise çelişen bulgular göz ardı edilir.

Bu hataların bilinmesi, korunmanın ilk adımıdır.

Etkili bir karşı önlem, tanısal duraklama ve "başka ne olabilir" sorusudur.

Bir diğer önlem, kabul edilen tanının açıklayamadığı bulguların not edilmesidir.

Karar destek sistemleri ve kontrol listeleri, sistematik hataları azaltır.

Hasta değerleri ve tercihleri, kararın ayrılmaz bileşenidir.

Ortak karar verme, seçeneklerin ve belirsizliklerin hastayla paylaşılmasına dayanır.

Belirsizlikle çalışabilmek, klinik yetkinliğin temel bir parçasıdır.

↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.