Bilgilendirilmiş onam
Bilgilendirilmiş onam (İng. informed consent), hastanın önerilen girişimi anlayarak ve özgür iradesiyle kabul etmesidir.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.
Klinik bağlam
Kavram, tıp etiğinin özerklik ilkesine dayanır; hastanın kendi bedenine ilişkin karar hakkını tanır.[1]
Onamın geçerli olması için dört koşul birlikte bulunmalıdır.
Birincisi, hastanın karar verme yetisinin bulunmasıdır.
İkincisi, yeterli ve anlaşılır bilginin verilmesidir.
Üçüncüsü, bilginin anlaşıldığının doğrulanmasıdır.
Dördüncüsü, kararın baskı altında olmadan verilmesidir.
Bu koşullardan herhangi birinin eksikliği, onamı geçersiz kılar.
En sık yapılan hata, sürecin bir imza işlemine indirgenmesidir.
Oysa imzalanmış belge, onamın kendisi değil yalnızca kaydıdır; süreç bir görüşmedir.
Verilecek bilgi, girişimin niteliğini, beklenen yararını, olası risklerini, alternatiflerini ve hiçbir şey yapılmaması durumunda beklenen gidişi kapsar.
Alternatiflerin ve girişim yapılmaması seçeneğinin sunulması, sıklıkla atlanan bir bileşendir.
Bilgi, hastanın anlayabileceği bir dille verilmelidir; tıbbi terimlerle yapılan açıklama geçerli sayılmaz.
Geri anlatım yöntemi, anlaşılmanın doğrulanmasında en etkili araçtır.
Karar verme yetisi, tanıya değil işleve dayanır; bu ayrım kritik önem taşır.
Nitekim demans tanısı bulunan bir hasta, belirli bir karar için yeti sahibi olabilir.
Yeti, karara özgü ve zamana bağlıdır; genel bir etiket değildir.
Bu ilkenin bilinmemesi, hastaların gereksiz yere karar dışı bırakılmasına yol açar.
Yeti bulunmadığında yasal temsilci devreye girer; hastanın önceden bildirdiği istekler dikkate alınır.
Acil ve yaşamı tehdit eden durumlarda, onam alınamıyorsa varsayılan onam ilkesi geçerlidir.
Bu istisna dar kapsamlıdır ve elektif girişimleri kapsamaz.
Onam, herhangi bir aşamada geri alınabilir; bu hak hastaya bildirilmelidir.
Çocuklarda onam yasal temsilciden alınır; ancak çocuğun görüşü de yaşına uygun biçimde alınmalıdır.
Dil engeli bulunan hastada, aile bireyleri yerine profesyonel çevirmen kullanılması önerilir.
Bu ayrıntı, bilginin eksiksiz ve tarafsız aktarılmasını sağlar.
Girişimi yapacak hekimin süreci yürütmesi ilkesel olarak beklenir.
Eş anlamlılar
- Aydınlatılmış onam
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.