Tıp etiği

Tıp etiği (İng. medical ethics), tıbbi uygulamada ortaya çıkan ahlaki sorunları inceleyen ve karar verme ölçütleri sunan alandır.

Etimoloji

Yunanca ethos (töre, karakter) sözcüğünden türeyen etik terimi ile tıp sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Alanın en yaygın kullanılan çerçevesi dört ilkeye dayanır: özerkliğe saygı, yarar sağlama, zarar vermeme ve adalet. Bu ilkeler arasında bir sıralama yoktur; çatıştıklarında hangisinin öne çıkacağı bağlama göre belirlenir. Etik güçlüklerin büyük bölümü, doğru ile yanlış arasında değil iki doğru arasında seçim yapmayı gerektirir; bu kavrayış, alanın özünü oluşturur. Özerkliğe saygı, bilgilendirilmiş onam uygulamasının dayanağıdır ve hastanın kendi bedeni hakkında karar verme hakkını tanır.

Karar verme yetisi, en sık karşılaşılan sorun alanıdır. Yeti, tanıya değil işleve dayanır ve karara özgüdür; bu nedenle demans tanısı bulunan bir hasta belirli bir karar için yeti sahibi olabilirken, başka bir karar için olmayabilir. Bu ayrımın bilinmemesi, hastaların gereksiz yere karar dışı bırakılmasına yol açar. Yeti bulunmadığında karar, hastanın önceden bildirdiği isteklere ve bilinen değerlerine dayandırılır; yasal temsilcinin kendi tercihini değil hastanın tercihini yansıtması beklenir.

Yaşam sonu kararları, alanın en zorlu bölümüdür. Tedavinin başlatılmaması ile başlatılmış bir tedavinin sonlandırılması, etik açıdan eşdeğer kabul edilir; buna karşın uygulamada ikincisi çok daha güç bulunur. Bu asimetrinin bilinmesi, gereksiz yere sürdürülen tedavilerin önlenmesine yardımcı olur. Yararsız tedavi kavramı, hedefe ulaşma olasılığı bulunmayan girişimleri tanımlar; bakım hedeflerinin hastayla önceden konuşulması, bu tartışmayı krize dönüşmeden yürütmeyi sağlar. Ağrı giderilmesi amacıyla verilen ilacın yaşamı kısaltma olasılığı, çift etki ilkesiyle değerlendirilir; amaç ağrının giderilmesi olduğunda uygulama etik kabul edilir.

Gizlilik, mesleğin temel yükümlülüklerinden biridir; ancak sınırsız değildir. Bulaşıcı hastalık bildirimi, çocuk ve yaşlı istismarının bildirilmesi ile üçüncü kişilere yönelik ciddi ve somut tehdit durumları istisna oluşturur. Genetik bilginin aileyi de ilgilendirmesi, gizlilik açısından özgün bir gerilim yaratır. Kaynakların sınırlı olduğu durumlarda önceliklendirme, adalet ilkesi çerçevesinde ve önceden belirlenmiş ölçütlerle yapılmalıdır; karar yatak başında ve olgu bazında verilirse tutarlılık kaybolur. Hataların açıkça bildirilmesi ve hastaya söylenmesi, hem etik hem güvenlik gereğidir; örtbas etme güveni kalıcı olarak zedeler.

Eş anlamlılar

• Biyoetik

İlgili terimler

• Bilgilendirilmiş onam
• Adli tıp
• Klinik karar verme
• Otopsi
• Kontrendikasyon