Sistematik derleme

Sistematik derleme (İng. systematic review), belirli bir soruya yanıt aramak üzere, önceden tanımlanmış bir yöntemle tüm ilgili çalışmaların toplanıp değerlendirilmesidir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; Yunanca systema (düzenli bütün) sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Yöntemin ayırt edici özelliği, sürecin araştırma başlamadan önce yazılı bir protokolle belirlenmesidir. Araştırma sorusu, arama stratejisi, dâhil etme ölçütleri ve değerlendirme yöntemi baştan tanımlanır; protokol genellikle bir kayıt sistemine bildirilir. Bu şeffaflık, yazarın kendi görüşünü destekleyen çalışmaları seçmesini engeller ve yöntemi geleneksel derlemeden ayırır. Geleneksel derlemede kaynak seçimi yazarın tercihine bırakılır; bu nedenle sonuç yanlı olabilir.

Sistematik derleme ile meta-analiz eşanlamlı değildir; bu ayrım sıklıkla karıştırılır. Derleme, çalışmaların toplanması ve niteliklerinin değerlendirilmesi sürecidir; meta-analiz ise sonuçların sayısal olarak birleştirilmesidir. Çalışmalar arasındaki farklılık fazla olduğunda birleştirme yapılmaz ve sonuçlar anlatısal biçimde sunulur. Bu karar, yöntemsel dürüstlüğün göstergesidir; uygunsuz birleştirme yanıltıcı bir kesinlik yaratır.

Sürecin bir bölümü, çalışmaların yanlılık riskinin değerlendirilmesidir. Rastgele dağıtımın gizlenip gizlenmediği, körlük düzeyi, kayıp katılımcı oranı ve seçici sonuç bildirimi incelenir. Bu değerlendirme yapılmadığında, zayıf çalışmaların birleştirilmesiyle güçlü bir sonuca varıldığı yanılgısı doğar. Bu nedenle sistematik derleme, kanıt sıralamasında otomatik olarak en üstte yer almaz; değeri, içerdiği çalışmaların niteliğiyle sınırlıdır.

Yayın yanlılığı, yöntemin en önemli sınırlılığıdır. Olumsuz sonuçlu çalışmalar daha az yayımlandığından, yalnızca yayımlanmış literatüre dayanan bir derleme tedaviyi olduğundan etkili gösterebilir. Bu nedenle yayımlanmamış verilerin ve klinik çalışma kayıtlarının taranması önerilir. Derlemeler, sağlık teknolojisi değerlendirmelerinin ve klinik kılavuzların temel dayanağıdır; ancak eskiyen bir derleme, güncel uygulamayı yanlış yönlendirebileceğinden düzenli güncelleme gerektirir.

Eş anlamlılar

• Dizgesel derleme

İlgili terimler

• Meta-analiz
• Kanıta dayalı tıp
• Randomize kontrollü çalışma
• Klinik kılavuz
• Klinik karar verme