Mikrodolaşım
Mikrodolaşım (İng. microcirculation), arteriyol, kılcal damar ve venüllerden oluşan, doku düzeyinde alışverişin gerçekleştiği damar ağıdır.
Etimoloji
Yunanca mikros (küçük) ön eki ile dolaşım sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Bu düzey, dolaşımın asıl amacının gerçekleştiği yerdir; oksijen, besin ve atık alışverişi burada olur.[1]
Büyük damarlardaki akım ve basınç, yalnızca bu düzeye ulaşmayı sağlayan araçlardır.
Bu ayrım, yoğun bakım tıbbının en önemli kavramsal değişikliklerinden birine temel oluşturur.
Nitekim sepsiste tansiyon ve kalp debisi düzeltilmiş olsa bile, doku düzeyinde kanlanma bozuk kalabilir.
Bu duruma mikrodolaşım-makrodolaşım uyumsuzluğu denir ve açıklanamayan organ yetmezliğini açıklar.
Bozukluğun düzenekleri arasında damar içi yapışkan tabakanın hasarı, beyaz kürelerin damar duvarına yapışması, kılcal damarlarda tıkanma ve akımın düzensizleşmesi bulunur.
Sonuçta bazı kılcal damarlar tümüyle kapanırken, bazılarında akım aşırı hızlanır; oksijen dokuya bırakılamadan geçer.
Bu nedenle karışık venöz oksijen düzeyi normal ya da yüksek olabilir; bu paradoksal bulgu, iyi kanlanmanın değil, kullanılamamanın göstergesidir.
Bu tuzağın bilinmemesi, ağır hastanın yanlış biçimde iyi durumda sanılmasına yol açar.
Doku kanlanmasının klinik göstergeleri basit ancak değerlidir: deri ısısı, benek benek renk değişikliği, kılcal dolum süresi ve idrar çıkışı.
Kılcal dolum süresinin uzaması, ölçüm gerektirmeyen ve seyri öngören güçlü bir bulgudur.
Laktat düzeyi, doku düzeyindeki bozukluğun dolaylı göstergesidir; düşme eğiliminin izlenmesi tek ölçümden daha bilgilendiricidir.
Ancak laktat yüksekliği yalnızca oksijen yetersizliğine bağlı değildir; adrenalin salınımı ve karaciğer temizleme kapasitesinin azalması da katkıda bulunur.
Tedavide sıvı verilmesi, ancak damar içi hacim gerçekten yetersizse yararlıdır.
Aşırı sıvı, doku ödemine yol açarak oksijenin kılcal damardan hücreye ulaşacağı mesafeyi artırır ve durumu kötüleştirir.
Bu nedenle sıvı yanıtlılığının değerlendirilmesi, körlemesine sıvı verilmesinden üstündür.
Damar büzücü ilaçlar tansiyonu yükseltir; ancak aşırı kullanımı küçük damarları büzerek doku kanlanmasını bozabilir.
Kan transfüzyonu, hemoglobin değerine bakılarak değil, doku gereksinimine göre kararlaştırılır.
Yan yatak görüntüleme yöntemleriyle dil altı mikrodolaşımın doğrudan izlenmesi araştırma alanındadır.
Diyabette küçük damar hastalığı, retina, böbrek ve sinir tutulumunun temelidir.
Eş anlamlılar
- Kılcal dolaşım
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Vincent JL ve ark. (ed.), Textbook of Critical Care, 8. baskı, 2023.