Miyelofibroz

Miyelofibroz (İng. myelofibrosis), kemik iliğinin bağ dokuyla dolarak kan yapım işlevini yitirdiği kronik miyeloproliferatif hastalıktır.

Etimoloji

Yunanca myelos (ilik) sözcüğü ile Latince fibra (lif) kökünden gelen fibroz teriminin birleşimidir.

Hastalık, kök hücrede oluşan bir gen bozukluğuyla başlar; en sık JAK2 geni etkilenir, ayrıca CALR ve MPL gen bozuklukları görülür.^[1]

Bozuk hücreler, büyüme etkenleri salgılayarak ilikteki bağ dokusu hücrelerini uyarır.

Bu, hastalığın en önemli kavramsal noktasıdır: fibroz, kötü huylu klonun kendisi değil, ona verilen tepkidir.

İlik işlev göremez duruma geldiğinde kan yapımı karaciğer ve dalağa kayar; bu duruma ilik dışı kan yapımı denir.

Bu nedenle dalak ileri derecede büyür; hastaların temel yakınmalarından biri budur.

Dalak büyümesi erken doyma, karın şişkinliği ve sol üst karın ağrısına yol açar.

Kansızlık, halsizlik ve solukluk yapar; ilerleyen dönemde transfüzyon bağımlılığı gelişir.

Sistemik belirtiler belirgindir: gece terlemesi, ateş, kaşıntı ve kilo verme. Bu belirtiler iltihabi ileticilerin artışına bağlıdır.

Bu belirtiler, hastanın yaşam niteliğini kansızlıktan daha çok bozabilir; tedavi hedefleri belirlenirken göz önünde bulundurulmalıdır.

Periferik yaymada gözyaşı damlası biçiminde alyuvarlar görülür; ayrıca olgunlaşmamış ak ve alyuvar öncüllerinin birlikte bulunması tipiktir.

Bu görünüm lökoeritroblastik tablo olarak adlandırılır ve tanıya güçlü biçimde yönlendirir.

Kemik iliği aspirasyonunda genellikle örnek alınamaz; bu duruma kuru aspirasyon denir ve tanısal bir ipucudur.

Bu nedenle tanı için iliğin biyopsi ile alınması zorunludur.

Ayırıcı tanıda ikincil fibroz nedenleri araştırılmalıdır; kanser yayılımı, tüberküloz ve otoimmün hastalıklar benzer görünüm yapar.

Hastalık, polisitemia vera ve esansiyel trombositemi zemininde de gelişebilir.

Seyir değişkendir; risk skorlarıyla öngörülür. Yaş, kan değerleri, blast oranı ve sistemik belirtiler puanlanır.

Bu skorlar, tedavi seçimini doğrudan belirler.

Tek iyileştirici tedavi kök hücre naklidir; ancak yaş ve eşlik eden hastalıklar nedeniyle sınırlı sayıda hastaya uygulanabilir.

JAK engelleyicileri, dalak boyutunu küçültür ve sistemik belirtileri belirgin biçimde azaltır.

Ancak bu ilaçlar fibrozu geri döndürmez ve hastalığı iyileştirmez; bu sınırlılık hastaya açıklanmalıdır.

Ayrıca ani kesilmeleri, belirtilerin şiddetli biçimde geri dönmesine yol açabilir.

Akut lösemiye dönüşüm, en ağır komplikasyondur.

↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.