Splenomegali

Splenomegali (İng. splenomegaly; Yun. splen dalak, megas büyük), dalağın normalden büyük olmasıdır.

Etimoloji

Yunanca splen (dalak) ve megas (büyük) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Dalak, kan hücrelerinin süzülmesi, bağışıklık yanıtının düzenlenmesi ve kapsüllü bakterilere karşı savunmada görev alır. Büyümesi, bu işlevlerden birinin aşırı yüklenmesini ya da organın istila edilmesini yansıtır. Normal dalak elle hissedilmez; muayenede ele gelmesi, hacminin belirgin biçimde arttığını gösterir. Bu nedenle palpe edilebilen bir dalak, her zaman araştırılmalıdır.

Nedenler dört ana düzenekle açıklanır ve bu çerçeve ayırıcı tanıyı düzenler. Birinci grup, iş yükünün artmasıdır; hemolitik anemiler ve enfeksiyonlarda dalak daha çok hücre süzer ya da bağışıklık yanıtı üretir. İkinci grup, kanın göllenmesidir; portal hipertansiyon ve dalak veni trombozu bu kapsamdadır. Üçüncü grup, organın istila edilmesidir; lösemi, lenfoma ve miyelofibroz örnektir. Dördüncü grup ise birikim hastalıklarıdır. Dalak boyutu, tanısal ipucu verir: ileri derecede büyüme kronik miyeloid lösemi, miyelofibroz, sıtma ve kala azarı düşündürür.

Büyümenin en önemli sonucu hipersplenizmdir. Genişleyen organ, dolaşımdan daha çok hücre tutar ve yıkar; kan sayımında bir ya da birden çok seride azalma görülür. Bu tabloda kemik iliği normal, hatta etkindir; bu ayrım kemik iliği yetmezliğinden ayırt ettirir. Bu bilgi, gereksiz kemik iliği incelemesini önler ve tedavinin altta yatan nedene yönlendirilmesini sağlar.

Klinik açıdan en kritik konu yırtılma riskidir. Büyümüş dalak, küçük bir travmayla bile yırtılabilir ve ölümcül karın içi kanamaya yol açar. Bu nedenle enfeksiyöz mononükleoz tanısı alan hastalara temas sporlarından kaçınmaları söylenir; bu öneri sıklıkla atlanır. Aynı nedenle muayenede dalağın sert biçimde bastırılmasından kaçınılmalıdır. Kendiliğinden yırtılma, sıtma ve mononükleozda bildirilmiştir; sol üst karın ağrısı ve sol omuza yansıyan ağrı bu tabloyu düşündürür. Dalağın alınması gerektiğinde, kapsüllü bakterilere karşı aşılama ve koruyucu antibiyotik zorunludur.

Eş anlamlılar

• Dalak büyümesi

İlgili terimler

• Dalak
• Portal hipertansiyon
• Hemolitik anemi
• Lenfoma
• Miyelofibroz