Opioid bağımlılığı
Opioid bağımlılığı (İng. opioid dependence), opioid kullanımı üzerindeki denetimin yitirilmesi ve zararlarına karşın kullanımın sürdürülmesiyle tanımlanan bozukluktur.
Etimoloji
Afyon anlamındaki Yunanca opion sözcüğünden türeyen opioid teriminden gelir; güncel sınıflandırmalarda opioid kullanım bozukluğu adı kullanılır.
Klinik bağlam
Bağımlılık, fiziksel bağımlılık ve tolerans kavramlarından ayrılmalıdır; bu ayrım klinik açıdan belirleyicidir.[1] Uzun süre opioid kullanan her hastada fiziksel bağımlılık ve tolerans gelişir; bu beklenen farmakolojik uyumdur ve bağımlılık anlamına gelmez. Bağımlılıkta ise kullanım üzerinde denetim kaybı, aşırı zaman harcama, sorumlulukların aksaması ve zararına karşın sürdürme vardır. Bu ayrımın yapılmaması, kanser ağrısı olan hastaların gerekli tedaviyi alamamasına yol açar.
Sorunun büyümesinde reçete edilen ilaçların rolü belirleyici olmuştur; kronik kanser dışı ağrıda uzun süreli opioid kullanımının yarardan çok zarar getirdiği gösterilmiştir. Bu ilaçlar aynı zamanda ağrıya duyarlılığı artıran ayrı bir tabloya yol açabilir. Bu nedenle güncel yaklaşımda opioid dışı yöntemler önceliklidir; opioid başlanacaksa süre ve doz sınırlandırılmalı, hedefler baştan belirlenmelidir.
En kritik konu aşırı doz ve solunum baskısıdır. Benzodiazepinler, gabapentinoidler ve alkolle birlikte kullanım riski belirgin biçimde artırır; bu birliktelikten kaçınılmalıdır. Nalokson, aşırı dozda yaşam kurtarıcıdır ve yarı ömrünün birçok opioidden kısa olduğu bilinmelidir; hasta uyandıktan sonra yeniden solunum baskısına girebileceğinden izlem gerekir. Risk taşıyan kişilere ve yakınlarına evde kullanılmak üzere nalokson verilmesi, ölümleri azaltan kanıtlanmış bir uygulamadır.
Tedavinin temeli, opioid agonist idame tedavisidir; metadon ve buprenorfin ölüm oranını, enfeksiyon bulaşını ve suça karışmayı belirgin biçimde azaltır. Bu tedavinin bağımlılığın sürdürülmesi olarak görülmesi yaygın ancak yanlış bir bakıştır; kanıtlar açık biçimde etkinliğini desteklemektedir. Buprenorfin kısmi agonisttir ve erken verildiğinde ani yoksunluk oluşturur; zamanlaması belirleyicidir. Naltrekson, detoksifikasyon tamamlandıktan sonra kullanılır. Tedavi kesildikten sonra tolerans kaybolduğundan, eski dozun kullanılması ölümcül aşırı doza yol açar ve bu bilgi hastaya mutlaka anlatılmalıdır.
Eş anlamlılar
- Opioid kullanım bozukluğu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Sadock BJ ve ark., Kaplan and Sadock's Synopsis of Psychiatry, 12. baskı, 2021.