Portal ven

Portal ven (İng. portal vein; Lat. vena portae), sindirim organlarından ve dalaktan gelen kanı karaciğere taşıyan büyük toplardamardır.

Etimoloji

Latince porta (kapı) sözcüğünden gelir; damarın karaciğere giriş kapısından geçmesini anlatır.

Damar, üst mezenter ven ile dalak veninin birleşmesiyle oluşur; alt mezenter ven de bu sisteme katılır.^[1]

Sistemin ayırt edici özelliği, iki kılcal damar yatağı arasında yer almasıdır; bu yapı portal sistem olarak adlandırılır.

Bu düzenek, bağırsaktan emilen besinlerin ve ilaçların genel dolaşıma katılmadan önce karaciğerde işlenmesini sağlar.

Bu ilk geçiş etkisi, ağızdan alınan birçok ilacın etkinliğini belirler; bazı ilaçlar bu nedenle ağızdan verilemez.

Karaciğere gelen kanın büyük bölümünü bu damar sağlar; ancak oksijenin yarısı hepatik arterden gelir.

Basıncın artması portal hipertansiyona yol açar; en sık nedeni sirozdur.

Direnç artışının yeri, nedeni sınıflandırmada kullanılır: karaciğer öncesi, karaciğer içi ve karaciğer sonrası.

Karaciğer öncesi nedenlerin başında damar trombozu gelir; bu hastalarda karaciğer işlevleri korunmuştur.

Bu ayrım önemlidir; karaciğer işlevi normalken varis kanaması geçiren hastada tromboz araştırılmalıdır.

Basınç arttığında, kan alternatif yollara yönelir ve varisler oluşur.

En tehlikeli yerleşim yemek borusu alt ucudur; buradaki varislerin yırtılması ölümcül kanamaya yol açar.

Diğer bağlantı bölgeleri göbek çevresi, rektum ve karın arka duvarıdır.

Rektum varisleri hemoroitle karıştırılmamalıdır; bu iki durumun tedavisi farklıdır.

Portal hipertansiyonun diğer sonuçları asit, dalak büyümesi ve hepatik ensefalopatidir.

Ensefalopati, bağırsaktan emilen maddelerin karaciğeri atlayarak dolaşıma katılmasıyla açıklanır; bu, portal sistemin işlevini tersinden gösterir.

Portal ven trombozu, siroz zemininde ya da pıhtılaşma eğilimi yaratan hastalıklarda gelişir.

Akut tromboz karın ağrısı ve bağırsak iskemisi yapabilir; kronik tromboz ise sessiz seyreder ve çevresinde damar ağı oluşur.

Bu ağ, kavernöz dönüşüm olarak adlandırılır ve görüntülemede tanınır.

Damarın açıklığı Doppler ultrason ile değerlendirilir; akım yönünün tersine dönmesi ileri portal hipertansiyonu gösterir.

Basıncın dolaylı ölçümü, karaciğer ven basınç farkı ile yapılır; bu ölçüm kanama riskini öngörür.

Girişimsel tedavide, karaciğer içinden damar bağlantısı oluşturan işlem basıncı düşürür; ancak ensefalopati riskini artırır.

Beta blokerler, kanamanın önlenmesinde temel ilaç grubudur.

↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.