Pozitron emisyon tomografisi

Pozitron emisyon tomografisi (İng. positron emission tomography), pozitron yayan radyoaktif işaretli maddelerin dokulardaki dağılımını görüntüleyen nükleer tıp yöntemidir. Kısaltması PET'tir ve işlevsel bilgi sağlar.

Etimoloji

Adlandırma, görüntülemenin dayandığı pozitron yayımı olayından ve Yunanca tomos (kesit) ile graphein (yazmak) sözcüklerinden gelir.

Klinik bağlam

Yöntemin temeli, vücuda verilen radyoaktif işaretli molekülün pozitron yaymasıdır; yayılan pozitron çevredeki bir elektronla birleşerek yok olur ve zıt yönlerde iki gama fotonu oluşur. Halka biçiminde dizilmiş dedektörler bu eşzamanlı fotonları algılayarak kaynağın konumunu belirler. Böylece anatomik değil, metabolik ve moleküler düzeyde bilgi elde edilir. Günümüzde cihazlar bilgisayarlı tomografi ya da manyetik rezonansla birleştirilmiş olarak kullanılır; böylece işlevsel bulgu anatomik yapıyla eşleştirilir.

En yaygın kullanılan işaretli madde, glukoz benzeri bir molekül olan florodeoksiglukozdur. Hücreler bu maddeyi glukoz gibi alır ancak tam olarak metabolize edemez; bu nedenle glukoz kullanımı yüksek olan dokularda birikir. Tümör hücrelerinin glikoliz hızının yüksek olması, yöntemin onkolojideki değerinin temelidir.

Onkolojik kullanım alanları evreleme, tedaviye yanıtın değerlendirilmesi, nüksün saptanması, bilinmeyen birincil odağın aranması ve biyopsi ile radyoterapi planlamasının yönlendirilmesidir. Lenfomalar, akciğer kanseri, baş-boyun tümörleri, özofagus ve kolorektal kanserler, melanom ve birçok başka tümörde yerleşmiştir. Ancak tüm tümörler aynı ölçüde tutulum göstermez; yavaş büyüyen tümörler, müsinöz tümörler, düşük dereceli lezyonlar ve bazı böbrek ile prostat tümörlerinde duyarlılık düşüktür. Prostat kanserinde prostat-özgü membran antijenini hedefleyen işaretli maddeler, nöroendokrin tümörlerde somatostatin reseptörüne bağlanan ajanlar bu boşluğu doldurmuştur.

Yalancı pozitiflik önemli bir sınırlılıktır: enfeksiyon, granülomatöz hastalıklar — sarkoidoz, tüberküloz —, iyileşmekte olan ameliyat alanı, radyoterapi sonrası enflamasyon ve kahverengi yağ dokusu tutulum gösterebilir. Bu nedenle bulguların klinik bağlamda yorumlanması ve gerektiğinde doku tanısıyla doğrulanması gerekir.

Onkoloji dışı kullanımlar da genişlemiştir. Nörolojide Alzheimer hastalığı ve diğer demans tiplerinin ayrımında metabolik örüntüler değerlendirilir; amiloid ve tau hedefli işaretli maddeler patolojik birikimi doğrudan gösterir ve amiloid hedefli tedavilerin hasta seçiminde kullanılır. Epilepsi cerrahisi öncesi nöbet odağının belirlenmesinde katkı sağlar. Kardiyolojide canlı ancak işlevsiz miyokard dokusunun — hazırda bekleyen miyokard — gösterilmesi, revaskülarizasyondan yarar görecek hastaların belirlenmesinde kullanılır; ayrıca kardiyak sarkoidoz ve protez kapak ile cihaz enfeksiyonlarının tanısında yer alır. Enfeksiyon hastalıklarında nedeni bilinmeyen ateşin ve damar greft enfeksiyonlarının araştırılmasında kullanılır.

Hazırlık, sonucun doğruluğunu belirler. Florodeoksiglukoz incelemesinde belirli bir süre açlık gerekir; kan şekerinin yüksek olması tutulumu azaltarak yanlış negatif sonuçlara yol açar, bu nedenle diyabetli hastalarda glisemi düzenlenir. İşlem öncesi yoğun egzersizden kaçınılması, hastanın sıcak ve sakin ortamda dinlendirilmesi kas ve kahverengi yağ tutulumunu azaltır. İnsülin uygulaması ile inceleme arasında uygun süre bırakılmalıdır.

Radyasyon dozu, bilgisayarlı tomografi bileşeniyle birlikte belirgin düzeydedir; endikasyonun uygunluğu ve incelemenin yinelenme sıklığı bu nedenle önem taşır. Gebelikte kullanımı kısıtlıdır; emziren annelerde işlem sonrası belirli bir süre ara verilmesi önerilir. Klostrofobi, uzun süre hareketsiz kalamama ve ileri derecede obezite pratik sınırlamalardır.

Sonuçlarda tutulum yoğunluğu sayısal olarak da bildirilir; ancak bu değerin cihaz, protokol ve hasta özelliklerinden etkilendiği, tek başına tanı koydurucu olmadığı unutulmamalıdır.

Eş anlamlılar

• PET
• PET-BT (tomografiyle birleşik biçimi)

İlgili terimler

• Bilgisayarlı tomografi
• Manyetik rezonans görüntüleme
• Sintigrafi
• Kanser evrelemesi
• Nükleer tıp