Protein S
Protein S (İng. protein S), karaciğer, endotel hücreleri ve megakaryositlerde K vitaminine bağımlı olarak sentezlenen bir plazma glikoproteini olup aktive protein C'nin faktör Va ve VIIIa'yı inaktive etmesinde kofaktör görevi gören, ayrıca doku faktörü yolu inhibitörünü güçlendirerek bağımsız antikoagülan etki gösteren doğal antikoagülandır.
Etimoloji
Latince proteinum (Yun. prōteios "birinci sırada") sözcüğünden; "S" harfi, proteinin 1977'de Richard DiScipio ve arkadaşlarınca ilk kez saflaştırıldığı Seattle kentine atfen verilmiştir.
Klinik bağlam
Protein S, plazmada yaklaşık %60'ı kompleman düzenleyicisi C4b bağlayıcı proteine (C4BP) bağlı, %40'ı serbest halde dolaşır; yalnızca serbest form aktive protein C için kofaktör işlevi görür. Enzimatik aktivitesi olmayan bu protein, aktive protein C'nin fosfolipid yüzeylere afinitesini artırarak faktör Va ve VIIIa'nın parçalanmasını hızlandırır; ayrıca doku faktörü yolu inhibitörünün faktör Xa'yı baskılamasında kofaktör olarak görev yapar.[1] Kalıtsal protein S eksikliği otozomal dominant geçişlidir ve üç tipe ayrılır: tip I'de total ve serbest antijen ile aktivite azalmıştır, tip II'de antijen düzeyleri normalken aktivite düşüktür, tip III'te ise total antijen normal ancak serbest antijen ve aktivite azalmıştır. Heterozigot eksiklik derin ven trombozu ve pulmoner emboli riskini artırır; homozigot yenidoğanlarda protein C eksikliğine benzer biçimde purpura fulminans gelişebilir.[2] Edinsel eksiklik kalıtsal formdan çok daha sıktır: gebelik, oral kontraseptif ve östrojen kullanımı, karaciğer hastalığı, K vitamini eksikliği, varfarin tedavisi, nefrotik sendrom, sepsis ve dissemine intravasküler koagülasyon başlıca nedenlerdir; akut faz yanıtında C4BP düzeyinin artması serbest protein S'i azaltarak işlevsel eksiklik yaratır. Bu etkenlerin çokluğu nedeniyle protein S ölçümü trombofili testleri arasında en güç yorumlananıdır; tanı akut tromboz, gebelik ve antikoagülasyon dışında, tercihen tekrarlanan ölçümlerle ve serbest antijen düzeyi esas alınarak konur. Faktör V Leiden ile birlikte bulunması tromboz riskini belirgin biçimde artırır.[3]
Eş anlamlılar
- PROS1 proteini (gen adından)
- Serbest protein S (işlevsel fraksiyon için)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R, Benz EJ, Silberstein LE ve ark. (ed.), Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, Elsevier, 2023.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Middeldorp S, Nieuwlaat R, Baumann Kreuziger L ve ark., American Society of Hematology 2023 guidelines for management of venous thromboembolism: thrombophilia testing, Blood Advances, 2023.