Faktör V Leiden
Faktör V Leiden (İng. factor V Leiden), pıhtılaşma faktörü V genindeki nokta mutasyonu (c.1691G>A; p.Arg506Gln) sonucu faktör Va'nın aktive protein C tarafından parçalanmaya dirençli hale gelmesiyle karakterize, otozomal dominant geçişli ve en sık görülen kalıtsal trombofilidir.
Etimoloji
Latince factor "yapan, etken" sözcüğü ile mutasyonun 1994'te Rogier Bertina ve arkadaşlarınca tanımlandığı Hollanda'daki Leiden kentinin adından oluşur; Roma Rakamı V, beşinci pıhtılaşma faktörünü belirtir.
Klinik bağlam
Normal koşullarda aktive protein C, faktör Va'yı 506., 306. ve 679. konumlardaki arjinin kalıntılarından keserek inaktive eder; Leiden mutasyonu 506. konumdaki arjinini glutamine dönüştürerek ilk ve en hızlı kesim bölgesini ortadan kaldırır. Sonuçta faktör Va yaklaşık on kat daha yavaş parçalanır ve trombin üretimi artar; bu duruma "aktive protein C direnci" denir ve olguların %90'ından fazlasında nedeni Faktör V Leiden'dir.[1] Mutasyon Avrupa kökenli toplumlarda %3–8 sıklıkla görülür, Afrika ve Doğu Asya kökenlilerde nadirdir; Türkiye'de heterozigot sıklığı yaklaşık %7–10 olarak bildirilmiştir. Heterozigot taşıyıcılarda derin ven trombozu ve pulmoner emboli riski 3–8 kat, homozigotlarda ise 50–80 kat artar; risk oral kontraseptif kullanımı, gebelik, cerrahi, immobilizasyon ve diğer trombofililerle (protrombin G20210A, protein S eksikliği) birleştiğinde katlanarak yükselir.[2] Arteriyel tromboz ile ilişkisi zayıftır; tekrarlayan gebelik kaybı ve plasental komplikasyonlarla ilişkisi tartışmalıdır. Tanı fonksiyonel aktive protein C direnci testi ile tarama ve PCR tabanlı genetik analizle doğrulama şeklinde konur; genetik test akut tromboz ve antikoagülasyon sırasında güvenilir biçimde yapılabilir. Taşıyıcılık tek başına uzun süreli antikoagülasyon endikasyonu oluşturmaz; tedavi kararları klinik olaya, eşlik eden risk etmenlerine ve zigotluğa göre bireyselleştirilir, asemptomatik aile bireylerinin rutin taranması genellikle önerilmez.[3]
Eş anlamlılar
- FVL
- Aktive protein C direnci (APC direnci; fenotipik tanımı)
- Faktör V R506Q mutasyonu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R, Benz EJ, Silberstein LE ve ark. (ed.), Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, Elsevier, 2023.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Middeldorp S, Nieuwlaat R, Baumann Kreuziger L ve ark., American Society of Hematology 2023 guidelines for management of venous thromboembolism: thrombophilia testing, Blood Advances, 2023.