Venöz tromboembolizm
Venöz tromboembolizm (İng. venous thromboembolism, VTE; Lat. vena "damar" + Yun. thrombos "pıhtı" + embolos "tıkaç"), venöz sistemde trombüs oluşumunu (derin ven trombozu) ve bu trombüsün koparak pulmoner dolaşımı tıkamasını (pulmoner emboli) tek bir hastalık sürecinin iki klinik görünümü olarak kapsayan şemsiye terimdir.
Etimoloji
Latince vena (damar), Yunanca thrombos (pıhtı) ve emballein "içeri atmak" fiilinden türeyen embolos (tıkaç) sözcüklerinden oluşur.
Klinik bağlam
Venöz tromboembolizm, miyokard enfarktüsü ve inmeden sonra üçüncü en sık kardiyovasküler hastalıktır; yıllık insidansı 1000 kişide 1–2 olup yaşla belirgin artar. Olguların yaklaşık üçte ikisi izole derin ven trombozu, üçte biri pulmoner emboli (eşlik eden DVT ile ya da tek başına) olarak ortaya çıkar; pulmoner embolilerin büyük çoğunluğu alt ekstremite proksimal venlerinden kaynaklanır. Patogenez Virchow triadı (venöz staz, endotel hasarı, hiperkoagülabilite) ile açıklanır.[1] Klinik sınıflama tetikleyici etmene göre yapılır: cerrahi, travma, immobilizasyon, gebelik ve östrojen kullanımı gibi geçici etmenlerle "provoke" olanlar, aktif kanser gibi kalıcı etmenlerle ilişkili olanlar ve tanımlanabilir bir tetikleyicinin bulunmadığı "provoke edilmemiş" olgular; bu ayrım nüks riskini ve dolayısıyla antikoagülasyon süresini belirler. Kalıtsal ve edinsel trombofililer yatkınlığı artırır. Hastaneye yatış en önemli edinsel risk durumudur; yoğun bakım hastalarında profilaksi uygulanmadığında DVT sıklığı %30'a ulaşabilir ve hastane kaynaklı VTE önlenebilir hastane ölümlerinin başında gelir. Bu nedenle yatan tüm hastalarda yapılandırılmış risk değerlendirmesi (Padua, Caprini, IMPROVE skorları) ve buna dayalı farmakolojik (düşük molekül ağırlıklı heparin, fraksiyone olmayan heparin, fondaparinuks) veya mekanik tromboprofilaksi standart uygulamadır.[2] Uzun dönem komplikasyonlar post-trombotik sendrom ve kronik tromboembolik pulmoner hipertansiyondur; tedavi edilen olgularda bile nüks riski yıllar içinde sürer ve provoke edilmemiş olgularda ilk beş yılda %25–30'a ulaşır.[3]
Eş anlamlılar
- VTE
- Venöz tromboemboli
- Tromboembolik hastalık
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Schünemann HJ, Cushman M, Burnett AE ve ark., American Society of Hematology 2018 guidelines for management of venous thromboembolism: prophylaxis for hospitalized and nonhospitalized medical patients, Blood Advances, 2018.
- ↑ Konstantinides SV, Meyer G, Becattini C ve ark., 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism developed in collaboration with the European Respiratory Society (ERS), European Heart Journal, 2020.