Psödokolinesteraz eksikliği

Psödokolinesteraz eksikliği (İng. pseudocholinesterase deficiency; Yun. pseudēs "sahte" + cholē "safra" + Lat. ester), karaciğerde sentezlenen ve plazmada dolaşan bütirilkolinesteraz enziminin kalıtsal ya da edinsel nedenlerle nicel veya nitel yetersizliğidir; klinik önemi, bu enzimle yıkılan süksinilkolin ve mivakuryumun etkisinin uzayarak beklenmedik uzamış apneye yol açmasından kaynaklanır.

Etimoloji

Yunanca pseudēs (sahte, yalancı) öneki, enzimin sinaptik "gerçek" asetilkolinesterazdan ayrılması için kullanılmıştır; kolinesteraz, kolin esterlerini hidrolize eden enzimi ifade eder. Enzimin güncel adı, bütirilkolini tercihli substrat olarak kullanmasına dayanan bütirilkolinesterazdır (BChE).

Klinik bağlam

Bütirilkolinesteraz, BCHE geninde (3q26) kodlanır ve süksinilkolinin plazmada dakikalar içinde yıkılmasından sorumludur; normalde verilen dozun yalnızca küçük bir bölümü motor son plağa ulaşır. Kalıtsal eksiklik otozomal resesif geçişlidir; en sık atipik (dibukain dirençli) varyant olmak üzere florür dirençli, sessiz ve K varyantı gibi aleller tanımlanmıştır. Heterozigotlarda blok süresi birkaç dakika uzarken, homozigot atipik bireylerde (yaklaşık 1/2.000–3.500 sıklık) süksinilkolin sonrası apne 2–8 saate ulaşabilir.^[1] Edinsel eksiklik daha sıktır: karaciğer hastalığı (sentez azalması), gebelik ve yenidoğan dönemi, malignite, yanık, üremi, malnütrisyon, plazmaferez ile ekokotiyofat, neostigmin ve organofosfat zehirlenmesi gibi enzim inhibisyonu yapan ilaç ve toksinler enzim aktivitesini düşürür; bu formlarda uzama genellikle kalıtsal homozigot eksiklikteki kadar belirgin değildir. Tablo tipik olarak, süksinilkolin verilen hastada cerrahinin sonunda spontan solunumun geri dönmemesi ve nöromüsküler monitörde derin bloğun sürmesiyle fark edilir; hasta uyanıkken paralitik kalması ciddi psikolojik travma oluşturabileceğinden tanınmadığı durumlar tehlikelidir. Yönetim, blok kendiliğinden çözülene dek yeterli sedasyon altında mekanik ventilasyonun sürdürülmesi ve nöromüsküler iletimin objektif monitörizasyonla izlenmesidir; taze donmuş plazma enzim kaynağı olarak etkili olsa da transfüzyon riskleri nedeniyle rutin önerilmez ve neostigmin faz II blok dışında etkisiz olup bloğu derinleştirebilir.^[2] Tanı, olaydan haftalar sonra (transfüzyon etkisinin geçmesi beklenerek) bütirilkolinesteraz aktivitesinin ölçülmesi ve dibukain sayısının belirlenmesiyle konur: dibukain normal enzimi yaklaşık %80 inhibe ederken atipik enzimi %20 düzeyinde inhibe eder; genetik analiz varyantı doğrulayabilir. Tanı konan hastaya durumu açıklanmalı, tıbbi uyarı belgesi düzenlenmeli ve aile bireylerinin taranması önerilmelidir; sonraki anestezilerde süksinilkolin ve mivakuryumdan kaçınılarak rokuronyum gibi nondepolarizan ajanlar tercih edilir.^[3] Enzim düzeyi ayrıca organofosfat zehirlenmesinin tanı ve izleminde belirteç olarak kullanılır.

Eş anlamlılar

Bütirilkolinesteraz eksikliği
Plazma kolinesterazı eksikliği
Süksinilkolin apnesi (klinik sonucu için kullanılan ad)

İlgili terimler

Kaynaklar

↑ Miller RD, Eriksson LI, Fleisher LA ve ark. (ed.), Miller's Anesthesia, 9. baskı, Elsevier, 2020.
↑ Brunton LL, Knollmann BC (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, McGraw Hill, 2023.
↑ Soliday FK, Conley YP, Henker R, Pseudocholinesterase deficiency: a comprehensive review of genetic, acquired, and drug influences, AANA Journal, 2010.

[1] Miller RD, Eriksson LI, Fleisher LA ve ark. (ed.), Miller's Anesthesia, 9. baskı, Elsevier, 2020.

[2] Brunton LL, Knollmann BC (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, McGraw Hill, 2023.

[3] Soliday FK, Conley YP, Henker R, Pseudocholinesterase deficiency: a comprehensive review of genetic, acquired, and drug influences, AANA Journal, 2010.

[1]

[2]

[3]