Radyografi

Radyografi (İng. radiography), X ışını kullanılarak vücut yapılarının iki boyutlu görüntüsünün elde edilmesidir.

Etimoloji

Latince radius (ışın) ve Yunanca graphein (yazmak) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Görüntü, dokuların X ışınını farklı oranlarda soğurmasına dayanır. Kemik yoğun soğurma yaparak beyaz, hava ise az soğurarak siyah görünür; yumuşak dokular arada yer alır.

Yaygın kullanım alanları akciğer değerlendirmesi, kemik kırıkları, karın grafileri ve diş incelemeleridir.

Yöntemin temel sınırlılığı, üç boyutlu yapıların iki boyutlu düzleme yansıtılmasıdır; bu nedenle üst üste binen yapılar bulguları gizleyebilir. Bu, en az iki yönde görüntü alınmasının gerekçesidir.

Akciğer grafisinde, kalp arkası ve diyafram altı bölgeler ile kaburga arkasındaki alanlar kolayca gözden kaçar; bu bölgelerin sistemli biçimde değerlendirilmesi gerekir.

Grafinin normal olması, hastalığı dışlamaz. Erken dönem pnömoni, Pneumocystis jirovecii pnömonisi ve akciğer embolisinde grafi normal görünebilir.

Aynı biçimde birçok kırıkta ilk grafi normaldir. Gizli kalça kırığı, skafoid kırığı ve stres kırıkları klasik örneklerdir; klinik kuşku sürüyorsa ileri görüntüleme yapılmalıdır. Bu ilke, önlenebilir sakatlığın önüne geçer.

Ayakta çekilen karın grafisi, delinmede diyafram altı serbest havayı gösterebilir; ancak duyarlılığı sınırlıdır ve normal grafi delinmeyi dışlamaz.

Görüntülerin yorumunda, hasta pozisyonu ve çekim tekniği belirleyicidir. Yatarak çekilen akciğer grafisinde kalp büyük görünür ve serbest hava saptanamaz; bu ayrım, yanlış yorumların sık nedenidir.

Işın güvenliği temel bir konudur. Her incelemenin gerekçelendirilmesi, en az doz ilkesi ve çocuklarda özel dikkat gereklidir.

Gebelikte inceleme gerekçesi ayrıca değerlendirilir; ancak yaşamsal tanıların ışın kaygısıyla ertelenmesi daha zararlıdır. Doğurganlık çağındaki kadınlarda gebelik olasılığı sorgulanmalıdır.

Yönetimi değiştirmeyecek incelemeler istenmemelidir. Özgül olmayan bel ağrısında rutin grafi çekilmesi, bunun klasik örneğidir; hem yararsızdır hem gereksiz bulgular yoluyla zarar doğurur.

Görüntüleme istemlerinde klinik bilgi verilmesi, raporun niteliğini doğrudan etkiler.

Dijital sistemler, doz azaltımı ve görüntü işleme olanağı sağlamıştır; ancak dijital ortamda doz artışının fark edilmemesi riski vardır.

Rastlantısal saptanan bulgular ayrı bir sorundur; izlem önerilerinin standartlaştırılması gereksiz girişimleri azaltır.

Eş anlamlılar

• Röntgen
• Direkt grafi

İlgili terimler

• Bilgisayarlı tomografi
• Floroskopi
• Ultrasonografi
• İyonlaştırıcı ışın
• Radyasyon güvenliği