Romatizmal kalp hastalığı

Romatizmal kalp hastalığı (İng. rheumatic heart disease), A grubu beta-hemolitik streptokok enfeksiyonunun ardından gelişen akut romatizmal ateşin kalp kapaklarında bıraktığı kalıcı hasardır.

Etimoloji

Yunanca akıntı anlamındaki rheuma sözcüğünden türetilmiştir; eklemden ekleme gezen ağrıya gönderme yapar.

Klinik bağlam

Hastalık, boğaz enfeksiyonundan haftalar sonra ortaya çıkan bağışıklık aracılı bir süreçtir. Bakteri antijenleriyle konak dokularının benzerliği — moleküler taklit — nedeniyle üretilen antikorlar kalp, eklem, deri ve sinir dokusuna saldırır. Bu nedenle hastalık, enfeksiyonun kendisinden değil, ona verilen yanıttan kaynaklanır.

Akut dönemde tanı, Jones ölçütlerine dayanır. Başlıca bulgular kardit, gezici poliartrit, deri altı nodüller, eritema marginatum ve Sydenham koresidir. Kore, diğer bulgulardan aylar sonra tek başına ortaya çıkabilir; bu gecikmiş sunum, tanının atlanmasına yol açar. Ateş, eklem ağrısı, iltihap belirteçlerinde yükselme ve uzamış PR aralığı destekleyici bulgulardır. Öncesinde streptokok enfeksiyonunun gösterilmesi gerekir; boğaz kültürü ya da antikor titreleri kullanılır.

Kardit, tüm katmanları tutabilir ancak kalıcı hasarı belirleyen kapak tutulumudur. Akut dönemde en sık mitral yetersizliği görülür; kronik dönemde ise mitral darlığı öne çıkar. Aort kapağı ikinci sıklıkta etkilenir. Kalıcı hasar, yinelenen ataklarla birikerek ağırlaşır — bu, koruyucu tedavinin neden bu denli önemli olduğunu açıklar.

Mitral darlığı, hastalığın en tipik geç sonucudur. Atriyum genişler; atriyal fibrilasyon, tromboembolizm ve inme riski belirgin biçimde artar. Nefes darlığı ve efor kapasitesinde azalma görülür. Gebelikte kalp debisi ve hız arttığından, o zamana dek belirtisiz olan darlık ilk kez ağır tabloyla ortaya çıkabilir; bu, kolayca gözden kaçan önemli bir durumdur.

Tedavide akut dönemde streptokokun eradikasyonu için penisilin, iltihabi bulgular için steroid dışı antiinflamatuar ilaçlar ve ağır kardit varlığında kortikosteroid kullanılır. Kore için gerektiğinde belirtiye yönelik tedavi verilir.

Uzun dönem yönetimin belirleyici bileşeni, ikincil profilaksidir: düzenli aralıklarla uygulanan uzun etkili penisilin enjeksiyonları, yeni atakları ve dolayısıyla kapak hasarının ilerlemesini önler. Bu tedavi yıllarca — çoğunlukla erişkinliğe kadar ve kapak hastalığı varsa daha uzun süre — sürdürülür. Profilaksinin aksatılması, ilerleyici kapak hastalığının en sık nedenidir; bu nedenle hasta ve aile eğitimi ile izlem sisteminin sürekliliği belirleyicidir.

İkincil profilaksinin, girişim öncesi endokardit profilaksisinden farklı bir kavram olduğu bilinmelidir; ikisinin karıştırılması yaygın bir yanlış anlamadır.

Kapak hastalığı geliştiğinde yönetim, kalp kapağı hastalıkları ilkelerine göre yürütülür: belirtilerin sorgulanması, ekokardiyografik izlem ve uygun zamanda girişim. Mitral darlığında balon valvüloplasti, uygun anatomiye sahip hastalarda etkili ve az girişimsel bir seçenektir. Protez kapak takılan hastalarda mekanik kapak varlığında varfarin gerekir; bu hastalarda doğrudan oral antikoagülanlar kullanılmamalıdır. Orta-ağır mitral darlığında da aynı kural geçerlidir.

Birincil korunma, streptokoksik boğaz enfeksiyonunun uygun antibiyotikle tedavi edilmesidir; bu, hastalığın gelişimini büyük ölçüde önler. Bu nedenle çocukluk çağı boğaz enfeksiyonlarında doğru tanı ve tedavi, halk sağlığı açısından önemlidir. Hastalık, sosyoekonomik koşullarla yakından ilişkilidir ve kalabalık yaşam ile sağlık hizmetine erişim güçlüğü bulunan bölgelerde sıklığını korur.

Eş anlamlılar

• Akut romatizmal ateş sekeli

İlgili terimler

• Kalp kapağı hastalıkları
• Atriyal fibrilasyon
• Endokardit
• Ekokardiyografi
• Antikoagülan tedavi