Serebellar herniasyon
Serebellar herniasyon (İng. cerebellar herniation), beyincik dokusunun artan kafa içi basınç nedeniyle komşu boşluklara doğru yer değiştirmesidir.
Etimoloji
Latince cerebellum (küçük beyin) ve hernia (fıtık) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Kafatası kapalı bir kutudur; içindeki hacim arttığında doku, en az dirençli yöne doğru itilir.[1]
Beyincik için iki temel yön vardır ve bunlar farklı klinik tablolar oluşturur.
Aşağı doğru olan biçimde beyincik bademcikleri, foramen magnum adı verilen açıklığa doğru iner.
Bu hareket, beyin sapının en alt bölümünü, yani soğanılığı sıkıştırır.
Bu bölgede solunum ve dolaşım merkezleri bulunur; bu nedenle tablo hızla ölümcül seyreder.
Bu anatomik bilgi, herniasyonun neden bu kadar tehlikeli olduğunu açıklar.
Bulgular arasında ense sertliği, başın belirli bir konumda tutulması, yavaş kalp hızı, tansiyon yükselmesi ve düzensiz solunum bulunur.
Tansiyon yükselmesi ile kalp hızının yavaşlaması birlikteliği Cushing yanıtı olarak adlandırılır ve geç bir bulgudur.
Bu bulgu ortaya çıktığında, durum ileri düzeydedir; beklenmesi ölümcül olur.
Yukarı doğru olan biçimde ise beyincik, tentoryum açıklığından yukarı itilir; orta beyin baskılanır.
Bu biçim, arka çukur kitlesi olan hastada beyin omurilik sıvısının üstten boşaltılmasıyla tetiklenebilir.
Bu nedenle arka çukur kitlesi bulunan hastada dış ventriküler drenaj dikkatle uygulanmalıdır.
En kritik klinik kural, arka çukurda kitle ya da basınç artışı kuşkusu varken lomber ponksiyon yapılmamasıdır.
Alttan sıvı alınması, basınç farkını artırarak beyincik dokusunun aşağı çekilmesine ve ani ölüme yol açabilir.
Bu tuzak, alanın en bilinen ve en ciddi hatasıdır.
Bu nedenle bilinç bozukluğu, odak nörolojik bulgu ya da göz dibinde ödem bulunan hastada önce görüntüleme yapılmalıdır.
Nedenler arasında beyincik kanaması, beyincik enfarktı, arka çukur tümörleri, apse ve yaygın beyin ödemi bulunur.
Beyincik enfarktı özellikle önemlidir; ilk saatlerde yalnızca baş dönmesi ve dengesizlikle başvurabilir.
Bu tablo, iyi huylu vertigo sanılarak taburcu edilebilir; oysa ödem geliştiğinde tablo hızla ağırlaşır.
Bu ayrım, acil tıp uygulamasının önemli tuzaklarındandır.
Beyincik kaynaklı tabloda ayrıca dördüncü ventrikülün basılması hidrosefaliye yol açar.
Tedavide ödem yönetimi, beyin omurilik sıvısının boşaltılması ve gerektiğinde arka çukurun cerrahi olarak genişletilmesi uygulanır.
Cerrahi girişimin zamanlaması sonucu doğrudan belirler; gecikme kalıcı hasara yol açar.
Eş anlamlılar
- Tonsiller herniasyon
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.