Sfinkter tonusu

Sfinkter tonusu (İng. sphincter tone), halka biçimli kapatıcı kasların dinlenme durumundaki kasılma gücüdür.

Etimoloji

Yunanca sphinkter (sıkan, büzen) sözcüğü ile tonus teriminin birleşimidir.

Vücutta çok sayıda kapatıcı kas bulunur; en çok değerlendirilen makat, mesane boynu ve yemek borusu kapakçıklarıdır.^[1]

Makat bölgesinde iki ayrı yapı vardır ve bu ayrım klinik açıdan belirleyicidir.

İç kapatıcı kas düz kastan oluşur, istem dışı çalışır ve dinlenme basıncının büyük bölümünü sağlar.

Dış kapatıcı kas ise çizgili kastır, istemli olarak kasılır ve ani sıkışma anında tutmayı sağlar.

Bu ikili yapı, dinlenme ve sıkma basınçlarının ayrı ayrı değerlendirilmesini gerektirir.

Muayenede tonusun azalması, omurilik ve at kuyruğu düzeyindeki lezyonları düşündürür.

Bu bulgu, kauda ekina sendromunun tanı ölçütlerinden biridir; acil görüntüleme ve cerrahi değerlendirme gerektirir.

Bu sendromda bel ağrısı, bacaklarda güçsüzlük, eyer bölgesinde duyu kaybı ve idrar tutulması birlikte bulunur.

Bu tablonun gecikmesi kalıcı sakatlığa yol açar; muayenenin atlanması ciddi bir hatadır.

Travma hastasında tonus değerlendirmesi, omurilik yaralanmasının düzeyini belirlemede kullanılır.

Ancak spinal şok döneminde tonus geçici olarak kaybolur; bu durum lezyonun tümüyle kesildiği anlamına gelmez.

Bu ayrımın bilinmemesi, erken ve hatalı öngörülere yol açar.

Bulbokavernöz refleksin geri dönmesi, bu dönemin sona erdiğini gösterir.

Tonus artışı da anlamlıdır; dissinerjik dışkılamada kaslar gevşemesi gerekirken kasılır.

Bu durum, dirençli kabızlığın sık ancak az tanınan nedenidir; tedavisi ilaç değil, kas eğitimidir.

Bu ayrımın yapılmaması, yıllarca süren etkisiz müshil kullanımına yol açar.

Doğum travması, en sık dışkı tutamama nedenidir; kapatıcı kas liflerinin yırtılması sorumludur.

Bu hasar yıllar sonra belirti verebilir; menopozla birlikte doku desteğinin azalması tabloyu ortaya çıkarır.

Diyabetik nöropati, çoklu skleroz ve inme de tonus bozukluğuna yol açar.

Değerlendirmede parmakla muayene ilk basamaktır; ancak öznel bir yöntemdir.

Nesnel ölçüm anorektal manometri ile yapılır; dinlenme ve sıkma basınçları ayrı ayrı ölçülür.

Endoanal ultrason, kas bütünlüğündeki kopuklukları gösterir ve cerrahi kararı yönlendirir.

Yemek borusu alt kapakçığında tonusun aşırı artması akalazyaya, azalması ise reflü hastalığına yol açar.

Bu karşıtlık, aynı kavramın iki uçtaki bozukluğunu gösterir.

↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.