Sinir hasarı
Sinir hasarı (İng. nerve injury), bir sinirin yapısında ya da işlevinde bozulmadır.
Etimoloji
Türkçe sinir sözcüğü ile hasar sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Hasarlar üç temel derecede sınıflandırılır. Nöropraksi, miyelin kılıfın etkilendiği hafif biçimdir; akson bütünlüğü korunur ve iyileşme haftalar içinde tam olur. Aksonotmezis, aksonun kesildiği ancak destek kılıfların korunduğu biçimdir; yenilenme mümkündür ancak yavaştır. Nörotmezis, sinirin tümüyle kesilmesidir ve cerrahi onarım gerektirir.[1]
Bu sınıflandırma, gidişi öngörmede belirleyicidir. Akson yenilenmesi çok yavaştır; bu nedenle uzun mesafeli hasarlarda iyileşme aylar sürer ve tam olmayabilir.
Nedenler arasında kesici yaralanmalar, ezilme, gerilme, uzun süreli bası, iskemi, ışın tedavisi, enjeksiyon yaralanmaları, alçı ve turnike basısı, ameliyat sırasında hatalı pozisyon ve girişimsel işlemler sayılır.
Ameliyat sırasında gelişen basıya bağlı hasarlar, önlenebilir olmaları nedeniyle özel önem taşır. Kolda ulnar sinir, dirsek iç yüzünde yüzeysel seyrettiğinden en sık etkilenen sinirdir. Litotomi pozisyonunda peroneal sinir, dizin dış yüzünde basıya uğrar ve ayak düşmesine yol açar. Kolun aşırı açılması brakiyal pleksusu gerer. Uygun yastıklama, kol açısının sınırlandırılması ve pozisyonun düzenli denetimi temel önlemlerdir.
Bölgesel anestezi uygulamalarında da hasar görülebilir; ancak günümüzde ultrasonografi kılavuzluğu riski azaltmıştır. Enjeksiyon sırasında hastanın şiddetli ağrı bildirmesi ya da anormal direnç hissedilmesi, iğnenin sinir içinde olabileceğini gösterir ve uygulama hemen durdurulmalıdır. Bu uyarı, en önemli güvenlik kuralıdır.
Kas içi enjeksiyonlarda siyatik sinir yaralanması, uygun bölge seçilmediğinde ortaya çıkar; kalçanın üst dış çeyreğinin kullanılması bu riski azaltır.
Turnike kullanımında süre ve basınç sınırlarına uyulması gerekir; uzun süre uygulanan turnike hem sinir hem kas hasarına yol açar.
Değerlendirmede güç kaybının dağılımı, duyu kaybının alanı ve refleksler incelenir. Elektromiyografi ve sinir iletim çalışmaları, hasarın türünü ve düzeyini gösterir; ancak akson dejenerasyonunun tamamlanması için yaklaşık iki-üç hafta beklenmesi gerekir. Bu nedenle çok erken yapılan inceleme yanıltıcıdır ve bu ayrım sıklıkla bilinmez.
Görüntülemede ultrasonografi ve manyetik rezonans, sinir bütünlüğünü ve bası nedenlerini gösterir.
Yönetimde nedenin ortadan kaldırılması, koruyucu önlemler, ateller, fizik tedavi ve nöropatik ağrı tedavisi yer alır. Tam kesilerde erken cerrahi onarım sonucu belirler.
Duyu kaybı olan uzuvda yanık ve yaralanma riski arttığından, hastanın korunma konusunda eğitilmesi gereklidir.
Eş anlamlılar
- Sinir yaralanması
- Periferik sinir hasarı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.