Duyu kaybı
Duyu kaybı (İng. sensory loss), deri ya da derin dokulardan gelen duyuların kısmen veya tamamen algılanamamasıdır.
Etimoloji
Türkçe duyu sözcüğü ile kayıp sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Bulgu, duyu yolağının herhangi bir düzeyindeki hasarı gösterir: almaç, çevresel sinir, sinir kökü, omurilik, beyin sapı, talamus ya da duyu korteksi. Kaybın dağılımı, hasarın yerini büyük ölçüde belirler; bu nedenle nörolojik değerlendirmede en yol gösterici bulgulardandır.[1]
Dağılım örüntüleri tanısaldır. Eldiven-çorap biçiminde, uzuvların ucundan başlayıp yukarı ilerleyen kayıp polinöropatiyi gösterir; en sık nedeni diyabettir. Tek bir sinirin yayılım alanına uyan kayıp tuzak nöropati ya da travmayı, dermatom biçimindeki kayıp ise sinir kökü basısını düşündürür. Belirli bir düzeyin altında tüm duyuların kaybolması omurilik hasarını, yüzün bir yarısı ile gövdenin karşı yarısındaki kayıp beyin sapı lezyonunu, vücudun tümüyle bir yarısındaki kayıp ise talamus ya da korteks tutulumunu gösterir.
Duyu türlerinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Arka kordon yolağı titreşim ve konum duyusunu, spinotalamik yolak ise ağrı ve ısı duyusunu taşır. B12 vitamini eksikliğinde arka kordon seçici olarak tutulur; siringomiyelide ise ayrık biçimde ağrı ve ısı duyusu kaybolurken dokunma korunur. Omuriliğin yarısının hasarında ortaya çıkan çapraz bulgular, lezyonun tarafını belirler.
Acil değerlendirme gerektiren durumlar vardır. Ani başlayan tek taraflı kayıp inme açısından acil görüntülemeyi gerektirir. Belirli bir omurilik düzeyi, idrar-gaita denetiminde bozulma ya da eyer bölgesinde uyuşma varlığında kauda ekuina sendromu ve omurilik basısı düşünülmelidir; bu tablolarda saatler içinde girişim, kalıcı sakatlığı önler. Hızlı ilerleyen simetrik güçsüzlükle birlikte duyu bulguları Guillain-Barré sendromunu akla getirir.
Diğer yaygın nedenler multipl skleroz, alkole bağlı nöropati, hipotiroidi, amiloidoz, vaskülit, kemoterapi ilaçları, ağır metal maruziyeti ve HIV enfeksiyonudur.
En önemli klinik tuzak, kaybın koruyucu işlevi ortadan kaldırmasıdır. Hasta yanığı, basıncı ya da yaralanmayı fark etmez; diyabetik ayak ülserleri ve nöropatik eklem yıkımı bu düzenekle gelişir. Bu nedenle duyu kaybı saptanan her hastada ayak muayenesi ve bakım eğitimi tedavinin parçasıdır. Bir diğer tuzak, yatağa bağımlı hastada duyu kaybının basınç yarası riskini belirgin biçimde artırmasıdır.
Değerlendirmede pamukla hafif dokunma, iğne ile ağrı, diyapazonla titreşim ve eklem hareketiyle konum duyusu incelenir; bulgular refleks ve kas gücü muayenesiyle birlikte yorumlanır. Elektromiyografi ve sinir iletim çalışmaları, tutulumun türünü ve yaygınlığını gösterir.
Yönetimde altta yatan nedenin tedavisi esastır; eşlik eden nöropatik ağrı ayrıca ele alınır. Geri dönüşlü nedenlerin — vitamin eksiklikleri, tiroid işlev bozukluğu, sinir basısı — erken saptanması belirleyicidir.
Eş anlamlılar
- Hipoestezi
- Duyu azalması
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.