Tuzak nöropati
Tuzak nöropati (İng. entrapment neuropathy), bir çevresel sinirin anatomik bir dar bölgede sıkışmasına bağlı işlev bozukluğudur.
Etimoloji
Türkçe tuzak sözcüğü ile Yunanca neuron (sinir) ve pathos (hastalık) köklerinden türeyen nöropati teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Sıkışma, sinirde önce miyelin hasarına, sürdüğünde akson kaybına yol açar. Bu ilerleme, erken tanının neden önemli olduğunu açıklar: miyelin hasarı geri döner, akson kaybı ise kalıcı işlev kaybı bırakır.[1]
En sık örnek karpal tünel sendromudur. Median sinirin el bileğinde sıkışmasıyla ilk üç parmakta uyuşma, ağrı ve gece uyandıran yakınmalar görülür; ileri dönemde başparmak tabanındaki kas erimeye başlar. Elin silkelenmesiyle rahatlama tipiktir.
İkinci sıklıkta ulnar sinirin dirsekte sıkışması görülür; dördüncü ve beşinci parmaklarda uyuşma ve el içi kaslarında güçsüzlük yapar. Dirseğin uzun süre bükülü tutulması ve dirsek iç yüzüne bası tetikleyicidir.
Diğer örnekler peroneal sinirin diz dış yüzünde sıkışmasına bağlı ayak düşmesi, radiyal sinirin kol dış yüzünde basısıyla oluşan el bileği düşmesi, lateral femoral kutanöz sinir sıkışmasına bağlı uyluk dış yüzünde yanma ve tarsal tünel sendromudur.
Zemin hazırlayan durumlar arasında gebelik, hipotiroidi, diyabet, romatoid artrit, akromegali, amiloidoz ve obezite bulunur. Karpal tünel sendromu, bu hastalıkların ilk bulgusu olabilir; bu nedenle iki taraflı ve açıklanamayan olgularda sistemik neden araştırılmalıdır.
İki taraflı karpal tünel sendromu, amiloidoz açısından değerli bir ipucudur ve yıllar sonra ortaya çıkacak kalp tutulumunun habercisi olabilir.
Ameliyat ve yoğun bakımda gelişen basıya bağlı nöropatiler önlenebilir. Uygun yastıklama, kol açısının sınırlandırılması, dirsek ve diz dış yüzünün korunması ile pozisyonun düzenli denetimi temel önlemlerdir.
Tanıda öykü ve muayene esastır; sinir gerdirme testleri ve perküsyon bulguları yardımcıdır. Elektromiyografi ve sinir iletim çalışmaları tanıyı doğrular ve ağırlığı belirler. Ancak inceleme, akson dejenerasyonunun tamamlanması için belirli bir süre beklenerek yapılmalıdır; çok erken yapılan test yanıltıcıdır.
Ultrasonografi, sinirin kalınlaşmasını ve sıkışma yerini göstererek giderek daha çok kullanılmaktadır.
Ayırıcı tanıda servikal radikülopati, polinöropati ve merkezî lezyonlar yer alır; dağılımın dermatom mu yoksa sinir yayılım alanına mı uyduğu belirleyicidir.
Tedavide etkinlik değişikliği, gece atelleri, ergonomik düzenleme ve seçilmiş olgularda yerel kortikosteroid enjeksiyonu kullanılır. Kas erimesi, sürekli uyuşma ya da elektrofizyolojik olarak ağır tutulum varlığında cerrahi gevşetme gecikmeden yapılmalıdır; bekleme kalıcı hasara yol açar.
Eş anlamlılar
- Sinir sıkışması
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.