Amiloidoz

Amiloidoz (İng. amyloidosis), yanlış katlanmış proteinlerin dokularda çözünmeyen lif biçiminde birikmesiyle seyreden hastalık grubudur.

Etimoloji

Latince amylum (nişasta) sözcüğünden türetilmiştir; birikimlerin nişasta benzeri boyanma özelliğinden kaynaklanır.

Klinik bağlam

Birikimler, dokuların yapısını ve işlevini bozar. Ortak özellik, proteinin doğal katlanmasını yitirerek beta yapraklı yapıya dönüşmesi ve çözünmez lifler oluşturmasıdır.

Sınıflandırma, biriken proteinin türüne göre yapılır ve tedaviyi belirler. AL tipinde plazma hücrelerinden köken alan hafif zincirler birikir; AA tipinde kronik iltihaba bağlı serum amiloid A birikir; ATTR tipinde ise transtiretin proteini sorumludur ve kalıtsal ya da yaşa bağlı biçimleri vardır.

AA tipinin başlıca nedenleri romatoid artrit, iltihabi bağırsak hastalığı, kronik enfeksiyonlar ve ailevi Akdeniz ateşidir. Bu nedenle ailevi Akdeniz ateşinde kolşisin tedavisinin sürdürülmesi, atakları önlemenin ötesinde amiloidozu engellemeyi amaçlar; bu, tedavinin en önemli gerekçesidir.

Klinik bulgular tutulan organa göre değişir. Böbrek tutulumunda nefrotik düzeyde protein kaybı; kalp tutulumunda kalınlaşmış duvar ve kısıtlayıcı kardiyomiyopati; sinir tutulumunda periferik nöropati ve otonom bozukluk; sindirim sisteminde emilim bozukluğu ve motilite sorunları görülür.

Bazı bulgular güçlü ipuçları taşır: göz çevresinde kendiliğinden oluşan morarma, dilin büyümesi, iki taraflı karpal tünel sendromu ve açıklanamayan kalp duvarı kalınlaşmasıyla birlikte düşük voltajlı elektrokardiyografi. Bu son birliktelik, kalp tutulumunun klasik ipucudur.

Kalp tutulumunda önemli bir tedavi tuzağı vardır: digoksin ve kalsiyum kanal blokerleri amiloid liflerine bağlanarak toksisite riskini artırır; bu ilaçlardan kaçınılır. Ayrıca ön yük bağımlılığı nedeniyle agresif diürez ve damar genişleticiler ani basınç düşüşüne yol açar.

Tanı, doku biyopsisiyle konur; Kongo kırmızısı boyamasında polarize ışıkta elma yeşili çift kırılım görülür. Karın yağ dokusu aspirasyonu az girişimsel bir seçenektir.

Tip belirlenmesi zorunludur; tedaviler tümüyle farklıdır ve yanlış sınıflandırma ciddi hatalara yol açar. Kütle spektrometrisi ve genetik inceleme kullanılır.

AL tipinde plazma hücresine yönelik tedaviler; AA tipinde altta yatan iltihabın denetimi; ATTR tipinde ise proteini kararlı kılan ya da üretimini susturan yeni ilaçlar kullanılır. Bu son grup ilaçlar, daha önce tedavisi bulunmayan bir hastalıkta seyri değiştirmiştir.

Yaşa bağlı ATTR biçimi, açıklanamayan kalp yetmezliği olan yaşlılarda giderek daha çok tanınmaktadır; sintigrafik yöntemlerle biyopsisiz tanı konabilmektedir.

Eş anlamlılar

• Amiloid birikimi

İlgili terimler

• Ailevi Akdeniz ateşi
• Multipl miyelom
• Nefrotik sendrom
• Kalp yetmezliği
• Periferik nöropati