Parestezi
Parestezi (İng. paresthesia; Yun. para yan, aisthesis duyu), karıncalanma, uyuşma ve iğnelenme biçiminde tanımlanan anormal duyu algısıdır.
Etimoloji
Yunanca para (yanında, bozuk) ve aisthesis (duyu) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Bulgu, duyu yolları üzerindeki herhangi bir noktadaki bozukluktan kaynaklanabilir; bu yol, çevresel sinir ucundan beyin kabuğuna kadar uzanır.[1]
Bu nedenle değerlendirmede en önemli soru, bulgunun anatomik dağılımıdır; dağılım, lezyonun yerini gösterir.
Eldiven ve çorap biçimindeki simetrik dağılım, uzunluğa bağlı periferik nöropatiyi düşündürür; en sık nedeni diyabettir.
Bu dağılım, en uzun sinir liflerinin önce etkilenmesiyle açıklanır; belirtiler ayak uçlarından başlar.
Tek bir sinirin alanına uyan dağılım, o sinirin sıkışmasını gösterir; karpal tünel sendromu tipik örnektir.
Karpal tünelde belirtiler gece belirginleşir ve hasta elini silkeleyerek rahatlar; bu ayrıntı tanısal değer taşır.
Bir sinir kökü alanına uyan dağılım, disk fıtığı ve omurga darlıklarını akla getirir.
Belirli bir düzeyin altındaki tüm bölgeyi kapsayan duyu değişikliği, omurilik lezyonunu düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir.
Vücudun bir yarısını tutan bulgular ise beyin kaynaklıdır; ani başlangıçta inme düşünülmelidir.
Yüz ve elin birlikte etkilenmesi, beyin kabuğundaki temsil alanlarının komşuluğuyla açıklanır.
Zamansal seyir de belirleyicidir. Ani başlangıç damarsal nedenleri, günler içinde ilerleme iltihabi süreçleri, aylar süren seyir ise metabolik nedenleri düşündürür.
Metabolik ve beslenmeye bağlı nedenler önemlidir. B12 vitamini eksikliği, hem çevresel sinirleri hem omuriliği etkiler.
Bu eksiklik geri döndürülebilir; ancak geç kalındığında kalıcı hasar bırakır. Bu nedenle erken tanınması kritiktir.
Anemi bulunmaması eksikliği dışlamaz; nörolojik bulgular kan sayımı normalken de görülebilir.
Bu tuzak, tanı gecikmesinin sık bir nedenidir.
B6 vitamini ilginç bir örnektir; hem eksikliği hem de aşırı alımı sinir hasarı yapar.
Diğer nedenler arasında tiroit hastalıkları, böbrek yetmezliği, alkol kullanımı, ilaçlar ve multipl skleroz bulunur.
Elektrolit bozuklukları da geçici parestezi yapar; hipokalsemi ve alkaloz, ağız çevresi ve parmaklarda uyuşmaya yol açar.
Hiperventilasyon sırasında görülen bu bulgu, kaygı tablolarında sık karşılaşılır.
Tanıda öykü ve muayene belirleyicidir; elektrofizyolojik incelemeler yeri ve türü doğrular.
Tedavi nedene yöneliktir; belirtiye yönelik tedavide belirli antidepresanlar ve gabapentin türevleri kullanılır.
Eş anlamlılar
- Uyuşma
- Karıncalanma
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.