Hiperventilasyon
Hiperventilasyon (İng. hyperventilation), metabolik gereksinimin üzerinde solunum yapılması sonucu kandaki karbondioksit düzeyinin düşmesidir.
Etimoloji
Yunanca hyper (aşırı) ön eki ile Latince ventilatio (havalandırma) sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Tanım, solunum hızından çok karbondioksit düzeyine dayanır; hızlı soluyan ancak yüzeysel solunum yapan hastada karbondioksit düşmeyebilir.[1]
Bu ayrım önemlidir: takipne ile hiperventilasyon eşanlamlı değildir.
Karbondioksitin düşmesi solunumsal alkaloza yol açar; pH yükselir.
Alkaloz, iyonize kalsiyum düzeyini düşürür. Bu düzenek, ellerde ve ağız çevresinde uyuşma, karıncalanma ve kasılmayı açıklar.
Ayrıca beyin damarlarında büzülme oluşur; baş dönmesi ve görme bulanıklığı bu nedenle görülür.
Bu damar büzücü etki, kafa içi basınç artışında geçici bir kurtarma önlemi olarak kullanılır; ancak beyin kan akımını azalttığından süreklileştirilmez.
Rutin ve önleyici hiperventilasyon uygulaması, iskemi riski nedeniyle terk edilmiştir. Bu, alanın en önemli değişikliklerinden biridir.
Nedenler geniştir ve bir bölümü yaşamı tehdit edicidir. Kaygı ve panik bozukluğu sık nedenlerdir; ancak tanı dışlama yoluyla konur.
Metabolik asidoz, hiperventilasyonun en kritik nedenidir; solunum, asidozu dengelemek için hızlanmıştır. Bu durumda solunumun baskılanması ölümcül olur.
Bu nedenle diyabetik ketoasidoz, sepsis, böbrek yetmezliği ve zehirlenmelerde görülen derin ve hızlı solunum, sakinleştirilmesi gereken bir bulgu değil, koruyucu bir yanıttır.
Pulmoner emboli de sinsi bir nedendir; genç hastada açıklanamayan hızlı solunum ve düşük karbondioksit, bu tanıyı akla getirmelidir.
Diğer nedenler arasında ateş, ağrı, anemi, gebelik, karaciğer yetmezliği, merkezi sinir sistemi hastalıkları ve bazı ilaçlar bulunur.
Salisilat zehirlenmesi, solunum merkezini doğrudan uyararak hem alkaloz hem asidoz oluşturur; karma tablo tanısaldır.
Değerlendirmede kan gazı belirleyicidir; düşük karbondioksitin yanında bikarbonat düzeyi, tablonun akut mu kronik mi olduğunu gösterir.
Kâğıt torbaya soluma uygulaması artık önerilmez; altta yatan hipoksi ya da emboli varlığında zararlıdır.
Yönetim, altta yatan nedenin tedavisidir. Kaygıya bağlı olgularda güven verme ve soluk denetimi öğretilmesi etkilidir.
Mekanik ventilasyon uygulanan hastada aşırı havalandırma, kalıcı alkaloza ve kalp debisinde düşmeye yol açar; ayarların gözden geçirilmesi gerekir.
Eş anlamlılar
- Aşırı solunum
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Broaddus VC ve ark. (ed.), Murray and Nadel's Textbook of Respiratory Medicine, 7. baskı, 2022.