Takipne
Takipne (İng. tachypnea; Yun. tachys hızlı, pnoia soluk), solunum sayısının normalin üzerine çıkmasıdır.
Etimoloji
Yunanca tachys (hızlı) ve pnoia (soluk) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Solunum sayısı, yaşamsal bulgular arasında kötüleşmeyi en erken gösteren ölçüttür; buna karşın en sık ihmal edilenidir.[1] Ölçümün gözle ve tam bir dakika boyunca yapılması gerekir; göz kararıyla verilen değerler güvenilir değildir. Bu basit ölçüm, erken uyarı skorlarının en güçlü bileşenidir ve klinik kötüleşmeyi tansiyon düşüşünden saatler önce haber verir.
Takipne ile hiperventilasyon eşanlamlı değildir; bu ayrım kavramsal açıdan temeldir. Takipne, yalnızca solunum sayısının artmasını anlatır. Hiperventilasyon ise kandaki karbondioksitin düşmesini gerektirir. Hızlı ancak yüzeysel soluyan hastada, ölü boşluk oranı arttığından karbondioksit düşmeyebilir, hatta yükselebilir. Bu nedenle solunum sayısına bakılarak kan gazı hakkında varsayımda bulunulamaz; bu tuzak, yorgunluk gelişen hastada ölümcül olabilir.
Nedenler yalnızca akciğer kaynaklı değildir; bu kavrayış tanısal yaklaşımın temelidir. Akciğer nedenleri arasında pnömoni, astım, pulmoner emboli ve akciğer ödemi bulunur. Akciğer dışı nedenler ise metabolik asidoz, ateş, ağrı, kansızlık, sepsis ve kaygıdır. Metabolik asidozda görülen derin ve hızlı solunum, bir bozukluk değil koruyucu bir yanıttır; bu solunumun baskılanması ölümcül olur. Bu nedenle diyabetik ketoasidoz ve zehirlenmelerde hastanın kendi solunum çabası desteklenmelidir.
Solunum sayısının azalması ise her zaman iyileşme anlamına gelmez ve bu, en tehlikeli yorum hatasıdır. Uzun süre hızlı soluyan hastada kasların yorulmasıyla sayı düşer; bu düşüş çöküşün habercisidir. Aynı biçimde ağır astım atağında hışıltının kaybolması, hava akımının azaldığını gösterir. Bu nedenle solunum sayısı, çabanın niteliği, yardımcı kas kullanımı ve bilinç durumuyla birlikte değerlendirilmelidir. Yenidoğan ve çocuklarda normal sınırlar yaşa göre belirgin biçimde farklıdır; erişkin eşiklerinin kullanılması ciddi hataya yol açar.
Eş anlamlılar
- Hızlı solunum
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Vincent JL ve ark. (ed.), Textbook of Critical Care, 8. baskı, 2023.