Steroid tedavisi

Steroid tedavisi (İng. steroid therapy), kortikosteroit grubu ilaçların iltihabı baskılamak ya da eksik hormonu yerine koymak amacıyla kullanılmasıdır.

Etimoloji

Yunanca stereos (katı) sözcüğünden türeyen steroit terimi ile tedavi sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

Tedavinin iki temel amacı vardır ve bunların karıştırılmaması gerekir. Yerine koyma tedavisinde, adrenal bezin üretemediği hormon fizyolojik dozlarda verilir; amaç dengeyi sürdürmektir. Baskılayıcı tedavide ise fizyolojik gereksinimin çok üzerinde dozlar kullanılır ve amaç iltihabi ya da bağışıklık yanıtını bastırmaktır. Bu ayrım, doz, süre ve yan etki beklentisini tümüyle değiştirir.

İlaç seçimi, etki süresi ve mineralokortikoid etkinliğine göre yapılır. Hidrokortizon kısa etkilidir ve belirgin tuz tutucu etki gösterir; bu nedenle adrenal yetmezlikte tercih edilir. Metilprednizolon ve prednizolon orta etkilidir ve iltihap baskılamada kullanılır. Deksametazon ise uzun etkilidir ve tuz tutucu etkisi yok denecek düzeydedir; bu özellik onu beyin ödemi ve doğum öncesi akciğer olgunlaştırmasında öne çıkarır. Prednizonun etkin biçime dönüşmek için karaciğerden geçmesi gerektiğinden, ileri karaciğer yetmezliğinde prednizolon yeğlenir.

Yan etkiler doz ve süreye bağlıdır; bu nedenle tedavi planı baştan yapılmalıdır. Kısa süreli kullanımda bile uykusuzluk, ruh durumu değişiklikleri, kan şekerinde yükselme ve mide yakınmaları görülür. Şekerdeki artış özellikle öğün sonrası belirgindir; bu nedenle yalnızca açlık değeri ölçülen hastada steroide bağlı diyabet atlanabilir. Uzun süreli kullanımda osteoporoz, katarakt, deri incelmesi, kas erimesi ve enfeksiyona yatkınlık gelişir. Kemik kaybı ilk aylarda en hızlıdır; bu nedenle koruyucu önlemler tedavinin başında alınmalı, ertelenmemelidir. Ateş yanıtı da baskılandığından enfeksiyon bulguları silik seyreder ve tanı gecikir; uzun tedavi öncesinde latent tüberküloz taranmalı, canlı aşılardan kaçınılmalıdır.

Tedavinin sonlandırılması, başlanması kadar önemlidir. İki haftadan uzun süren kullanımda adrenal eksen baskılanır ve ani kesilme adrenal krize yol açabilir; bu nedenle doz kademeli azaltma ile düşürülür. Ayrıca eksen baskılanmış hastada ağır hastalık, travma ya da cerrahi durumunda dozun geçici olarak artırılması gerekir; buna stres dozu denir. Bu iki kural, uygulamada en sık ihmal edilen güvenlik önlemleridir ve hastaya yazılı olarak anlatılmalıdır. Doz, doğal ritme uyacak biçimde sabah tek doz verildiğinde baskılanma daha az olur.

Eş anlamlılar

• Kortikosteroit tedavisi

İlgili terimler

• Kortikosteroid
• Adrenal yetmezlik
• Kademeli azaltma
• Osteoporoz
• Bağışıklık baskılaması