Valproik asit

Valproik asit (İng. valproic acid), geniş etkili bir antiepileptik ve duygudurum düzenleyici ilaçtır.

Etimoloji

Kediotu bitkisinin Latince adı Valerianadan türeyen valerik asit yapısından adlandırılmıştır.

İlaç, birden çok düzenekle etki gösterir; sodyum kanallarını etkiler, GABA düzeyini artırır ve kalsiyum akımlarını değiştirir.^[1]

Bu çoklu etki, geniş nöbet yelpazesinde etkili olmasını açıklar.

Jeneralize nöbetlerde, absans ve miyoklonik nöbetlerde ilk seçenekler arasındadır; odaksal nöbetlerde de kullanılır.

Ayrıca iki uçlu bozuklukta ve migren korunmasında yeri vardır.

Bu etkinliğe karşın kullanımı, güvenlik nedeniyle belirgin biçimde sınırlandırılmıştır.

En kritik konu teratojenik etkisidir; bu, alanın en önemli güvenlik uyarısıdır.

Gebelikte kullanımı nöral tüp defekti riskini artırır ve çocukta bilişsel gelişimi olumsuz etkiler.

Bu ikinci etki, yapısal anomaliden bağımsızdır ve uzun süre yeterince bilinmemiştir.

Bu nedenle doğurganlık çağındaki kadınlarda, etkili korunma sağlanmadıkça kullanımı önerilmez.

Birçok ülkede özel kullanım programları getirilmiştir; bu düzenlemeler son yılların önemli kararlarındandır.

Karaciğer toksisitesi ikinci önemli risktir; küçük çocuklarda ve mitokondriyal hastalıklarda ölümcül olabilir.

POLG geni bozukluğu taşıyanlarda karaciğer yetmezliği riski çok yüksektir; bu durum karşı endikasyondur.

Bu nedenle açıklanamayan gelişme geriliği olan çocukta ilaç dikkatle değerlendirilmelidir.

Bir diğer ayırt edici yan etki, hiperammonemik ensefalopatidir.

Bu tabloda karaciğer enzimleri normal olabilir; buna karşın amonyak düzeyi yükselir ve bilinç bulanıklığı gelişir.

Bu ayrım kritiktir; normal karaciğer testleri tanıyı dışlamaz ve amonyak ölçülmelidir.

Bu tuzağın bilinmemesi, bilinç değişikliğinin başka nedenlere bağlanmasına yol açar.

Pankreatit, seyrek ancak ağır bir komplikasyondur; karın ağrısında akla gelmelidir.

Diğer yan etkiler kilo artışı, saç dökülmesi, titreme, trombositopeni ve polikistik over sendromu benzeri tablodur.

İlaç, enzim engelleyicidir; birlikte kullanılan ilaçların düzeyini yükseltir.

Lamotrijin ile birlikte kullanımı, ağır deri tepkisi riskini artırır; doz ayarlaması zorunludur.

Karbapenem grubu antibiyotikler, ilacın kan düzeyini hızla düşürür ve nöbet riskini artırır; bu etkileşim sıklıkla gözden kaçar.

Tedavi izleminde kan sayımı, karaciğer testleri ve gerektiğinde ilaç düzeyi ölçülür.

↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.