Yeme bozukluğu
Yeme bozukluğu (İng. eating disorder), yeme davranışındaki kalıcı bozulmanın bedensel sağlığı ve işlevselliği belirgin biçimde etkilediği ruhsal bozukluk grubudur.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.
Klinik bağlam
Grup, anoreksiya nervoza, bulimiya nervoza, tıkınırcasına yeme bozukluğu ile kaçıngan kısıtlayıcı yiyecek alım bozukluğunu kapsar.[1] Anoreksiya nervozada belirgin düşük ağırlık bulunur; bulimiya nervozada kilo genellikle normaldir ve tıkınma ile telafi davranışları yinelenir; tıkınırcasına yeme bozukluğunda telafi davranışı yoktur ve obezite sıklıkla eşlik eder. Kaçıngan kısıtlayıcı biçimde ise beden algısı bozukluğu bulunmaz; yeme, dokusal duyarlılık ya da boğulma korkusu nedeniyle kısıtlanır ve çocuklarda sıktır.
Tanının gecikmesi bu grubun ortak sorunudur. Anoreksiya nervoza dışındaki biçimlerde kilo normal ya da yüksek olduğundan tablo dışarıdan fark edilmez; utanç ve gizleme davranışı bu gecikmeyi pekiştirir. Ayrıca hastalığın yalnızca genç kadınlara özgü olduğu yanılgısı yaygındır; erkeklerde, ileri yaşta ve her beden ölçüsünde görülebilir. Bu nedenle açıklanamayan kilo değişikliği, adet düzensizliği, elektrolit bozukluğu ve diş erozyonu bulunan hastalarda sorgulanmalıdır.
Fizik bulgular, gizlenen davranışların ortaya konmasını sağlar. Diş minesinin arka yüzeyinde erozyon, tükürük bezlerinde büyüme ve el sırtında nasır kusmayı; lanugo tipi tüylenme, bradikardi ve düşük tansiyon ise ağır kısıtlamayı gösterir. Laboratuvarda hipokalemi, alkaloz ya da asidoz, düşük fosfat ve karaciğer enzim yüksekliği görülebilir; hipokalemi ritim bozukluğu riski taşıdığından elektrokardiyografi değerlendirilmelidir.
Tedavide en kritik güvenlik konusu yeniden beslenme sendromudur; uzun süre aç kalmış hastada beslenme hızla artırıldığında fosfat, potasyum ve magnezyum hücre içine kayar ve kalp yetmezliği, nöbet ile ölüm gelişebilir. Bu nedenle beslenme yavaş artırılmalı, tiamin verilmeli ve elektrolitler yakından izlenmelidir. Ergenlerde aile temelli tedavi en iyi kanıta sahiptir; erişkinlerde bilişsel davranışçı terapi kullanılır. Bu grup, ruhsal bozukluklar içinde en yüksek ölüm oranlarından birine sahiptir ve erken tanı sonucu belirgin biçimde iyileştirir.
Eş anlamlılar
- Yeme ve beslenme bozuklukları
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Amerikan Psikiyatri Birliği, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR), 2022.