Yumurtalık
Yumurtalık (İng. ovary; Lat. ovarium), yumurta hücresi üreten ve kadın cinsiyet hormonlarını salgılayan iç genital organdır.
Etimoloji
Türkçe "yumurta" sözcüğünden türemiştir; Latince karşılığı ovariumdur.
Klinik bağlam
Organ iki ayrı işlevi birlikte yürütür: üreme hücresi üretimi ve hormon salgısı.[1] Kadın, taşıyacağı tüm yumurta hücreleriyle doğar; bu havuz zamanla azalır ve yenilenmez. Bu geri döndürülemezlik, doğurganlığın yaşla azalmasının ve menopozun temelidir. Aynı özellik, kemoterapi ve radyoterapinin doğurganlık üzerindeki etkisini de açıklar; bu nedenle tedavi öncesinde doğurganlığın korunması seçenekleri sunulmalıdır. Bu adım sıklıkla atlanır.
Döngü boyunca folikül gelişir, yumurtlama gerçekleşir ve geride kalan yapı progesteron salgılar. Yumurtlamanın gerçekleşmediği durumlarda progesteron üretilmez ve endometriyum karşılıksız östrojen etkisinde kalır; bu düzenek, polikistik over sendromunda kanser riskinin neden arttığını açıklar. Yumurtlama sırasında oluşan ağrı ve küçük kanama, ani karın ağrısının iyi huylu bir nedenidir; ancak dış gebelik ve kist rüptürü ile karışabilir.
Kistler bu organda sık görülür ve büyük bölümü işlevseldir; birkaç döngü içinde kendiliğinden geriler. Bu nedenle rastlantısal saptanan basit kist, tek başına cerrahi gerekçesi değildir. Ultrasondaki özellikler ayrımda belirleyicidir; düzensiz sınır, katı bölümler ve kanlanma artışı kuşkuludur. Menopoz sonrasında görülen kistler ise farklı bir dikkat gerektirir, çünkü işlevsel kist beklenmez. Kist torsiyonu, cerrahi bir acildir; ani başlayan şiddetli yan ağrısı ve kusma tipiktir. Doppler incelemesinde akımın korunmuş görülmesi torsiyonu dışlamaz; bu tuzak organ kaybına yol açar.
Over kanseri, organın en ağır hastalığıdır ve geç belirti verdiği için ileri evrede tanınır. Son yıllarda yüksek dereceli seröz tümörlerin büyük bölümünün yumurtalıktan değil fallop tüpünün uç bölümünden kaynaklandığı kabul edilmiştir; bu değişiklik, başka nedenlerle ameliyat edilen kadınlarda tüplerin çıkarılmasının önerilmesine yol açmıştır. Genel toplumda tarama önerilmez, çünkü ölüm oranını azaltmadığı gösterilmiştir. Yumurtalıkların cerrahi olarak çıkarılması, genç kadında cerrahi menopoza yol açar ve kemik ile kalp-damar riskini artırır; bu nedenle karar yaşa göre bireyselleştirilmelidir.
Eş anlamlılar
- Over
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman BL ve ark., Williams Gynecology, 4. baskı, 2020.