Östrojen

Östrojen (İng. estrogen), başlıca kadın cinsiyet hormonu olarak bilinen steroit hormon grubudur.

Etimoloji

Yunanca oistros (kızgınlık dönemi) ve genes (oluşturan) sözcüklerinden türetilmiştir.

Grupta üç ana hormon bulunur; üreme çağında estradiol, gebelikte estriol, menopoz sonrasında estron baskındır.^[1]

Üretim yeri yaşa göre değişir; üreme çağında yumurtalıklar, menopoz sonrasında yağ dokusu öne çıkar.

Yağ dokusundaki aromataz enzimi, androjenleri östrojene çevirir.

Bu düzenek, obezitenin neden menopoz sonrası rahim ve meme kanseri riskini artırdığını açıklar.

Aynı düzenek, aromataz engelleyicilerinin meme kanseri tedavisindeki yerini de açıklar.

Hormonun etkileri üreme sistemiyle sınırlı değildir; bu kavrayış klinik açıdan belirleyicidir.

Kemikte yıkımı baskılar; eksikliği hızlı kemik kaybına ve osteoporoza yol açar.

Bu ilişki, menopoz sonrasında kırık riskinin neden belirgin biçimde arttığını açıklar.

Damar sağlığında koruyucu etkileri vardır; ancak bu etki tedavi bağlamında karmaşıktır.

Kan yağları üzerinde olumlu etki gösterirken, pıhtılaşma eğilimini artırır.

Bu ikili etki, tedavi kararlarının neden dikkatli verilmesi gerektiğini açıklar.

Tromboz riski, en önemli yan etkidir; sigara kullanan ve ileri yaştaki kadınlarda risk katlanır.

Bu nedenle sigara içen kadınlarda birleşik hormon içeren doğum denetim hapları önerilmez.

Bu kural, en sık ihlal edilen güvenlik ilkelerinden biridir.

Aurası olan migren hastalarında da inme riski nedeniyle kaçınılır.

Menopoz tedavisinde hormon kullanımı uzun süre tartışılmıştır.

Büyük çalışmaların ilk yorumları riski abartmış, kullanım hızla azalmıştır.

Sonraki değerlendirmeler, zamanlamanın belirleyici olduğunu göstermiştir; menopoza yakın dönemde başlanan tedavi daha güvenlidir.

Bu "fırsat penceresi" kavramı, güncel yaklaşımın temelidir.

Rahmi bulunan kadında tek başına östrojen verilmesi, endometriyum kalınlaşmasına ve kanser riskine yol açar.

Bu nedenle progesteron eklenmesi zorunludur; bu kuralın ihmali ciddi bir hatadır.

Eksikliği sıcak basması, gece terlemesi, vajinal kuruluk ve uyku bozukluğu yapar.

Yerel vajinal uygulamalar, sistemik etki oluşturmadan bu yakınmaları giderir.

Erkeklerde de küçük miktarda bulunur; fazlalığı jinekomastiye yol açar.

↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2020.