Zayıf asit
Zayıf asit (İng. weak acid), suda kısmen ayrışan ve iyonize olmayan bölümü bulunan asittir.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.
Klinik bağlam
Zayıf asitler, çözeltide hem iyonize hem iyonize olmamış biçimde bulunur; bu iki biçimin oranı ortamın pH'sine bağlıdır.[1] Bu ilişki, ilacın vücutta nasıl davranacağını belirleyen temel kuraldır: yalnızca iyonize olmayan biçim hücre zarından geçebilir. Bu nedenle bir ilacın emilimi, dağılımı ve atılımı, bulunduğu ortamın asitliğine göre değişir.
Zayıf asit yapıdaki ilaçlar, asidik ortamda iyonize olmaz ve zarı kolayca geçer. Bu düzenek, aspirin gibi ilaçların midede emilebilmesini açıklar. Buna karşın alkali ortamda iyonize kalır ve zarı geçemez; bu durum, tedavide doğrudan kullanılan bir ilkedir. Salisilat zehirlenmesinde idrarın bikarbonatla alkalileştirilmesi, ilacın böbrek tübüllerinde iyonize kalmasını ve geri emilmeden atılmasını sağlar. Aynı ilke, kanın alkalileştirilmesiyle ilacın beyne geçişinin azaltılmasını da açıklar; bu iki etki birlikte tedavinin temelini oluşturur.
İyon tuzağı kavramı, bu ilkenin bir uzantısıdır. Bir molekül, geçtiği bölmede iyonize olduğunda geri dönemez ve orada birikir. Bu düzenek, zayıf baz yapıdaki ilaçların asidik olan mide sıvısında ve anne sütünde birikmesini açıklar; emziren annede ilaç seçiminde bu bilgi göz önünde bulundurulur. Aynı biçimde, iltihaplı ve asidik dokularda lokal anesteziklerin etkisinin azalması bu kuralla açıklanır; apse çevresinde uygulanan anestezinin yetersiz kalmasının nedeni budur.
Zayıf asitler ayrıca vücudun tampon sistemlerinin temelini oluşturur. Karbonik asit-bikarbonat çifti, kanın pH'sini dar sınırlar içinde tutan başlıca tampondur; akciğerler karbondioksiti, böbrekler bikarbonatı düzenleyerek bu dengeyi sürdürür. Bu iki organın birlikte çalışması, asit-baz dengesinin nasıl korunduğunu açıklar. Fosfat ve proteinler de tampon işlevi görür; albüminin bu rolü, düşük albümin düzeylerinde anyon açığı hesabının neden düzeltilmesi gerektiğini açıklar. Bu düzeltme yapılmadığında, yüksek anyon açıklı bir asidoz gözden kaçabilir.
Eş anlamlılar
- Kısmen ayrışan asit
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.