Nöromüsküler blokerler
Nöromüsküler blokerler (İng. neuromuscular blocking agents, NMBA; Yun. neuron "sinir" + Lat. musculus "kas"), motor son plaktaki nikotinik asetilkolin reseptörleri düzeyinde sinir-kas iletimini kesintiye uğratarak iskelet kaslarında geçici paralizi oluşturan ilaç grubudur; etki mekanizmalarına göre depolarizan (süksinilkolin) ve nondepolarizan (rokuronyum, veküronyum, sisatraküryum, atraküryum, mivakuryum, panküronyum) olarak ikiye ayrılır.
Etimoloji
Yunanca neuron (sinir, lif) ve Latince mus "fare" sözcüğünün küçültmesi musculus ("küçük fare"; kasılan kasın deri altındaki hareketinin fareye benzetilmesinden) ile İngilizce block (engelleme) kökünden türetilmiştir. Grubun ilk üyesi, Güney Amerika yerlilerinin ok zehri kürardan (Karayip dili wurari "zehir") izole edilen tübokürarindir.
Klinik bağlam
Nondepolarizan ajanlar, asetilkolinin nikotinik reseptöre bağlanmasını yarışmalı olarak engelleyerek depolarizasyonu önler; depolarizan süksinilkolin ise reseptörü sürekli uyararak son plağı uyarılamaz kılar. Aminosteroid (rokuronyum, veküronyum, panküronyum) ve benzilizokinolin (atraküryum, sisatraküryum, mivakuryum) olmak üzere iki kimyasal sınıf vardır; sisatraküryum ve atraküryumun organ işlevinden bağımsız Hofmann eliminasyonuyla yıkılması, böbrek ve karaciğer yetmezliğinde tercih nedenidir.[1] Başlıca kullanım alanları endotrakeal entübasyonun kolaylaştırılması, cerrahi kas gevşemesi ve yoğun bakımda seçilmiş endikasyonlardır: orta-ağır akut solunum sıkıntısı sendromunda erken dönemde kısa süreli sisatraküryum infüzyonu ventilatör uyumsuzluğunu giderir, dirençli hipoksemide ve mekanik ventilasyonda pron pozisyon uygulamasında kullanılır; ayrıca malign hipertermi dışı dirençli hipertermide titremenin baskılanması, kafa içi basınç krizleri ve status astmatikusta ventilasyonun sağlanması diğer endikasyonlardır.[2] Kritik ilke, bu ilaçların sedatif, analjezik ve amnestik etkilerinin bulunmamasıdır; yeterli sedasyon ve analjezi olmadan uygulanmaları hastanın uyanık paralizi yaşamasına yol açar ve bu, farkındalık (awareness) adı verilen ağır psikolojik travmanın başlıca nedenlerindendir. Blok derinliği periferik sinir stimülatörüyle (dörtlü uyarı, TOF) izlenir; rezidüel blok postoperatif solunum komplikasyonlarını artırdığından objektif monitörizasyon ve geri çevirme standarttır: neostigmin (glikopirolat ya da atropinle birlikte) yarışmalı bloğu antagonize eder, sugammadeks ise aminosteroid ajanları (özellikle rokuronyum) kapsülleyerek dakikalar içinde geri çevirir ve "entübe edilemez–ventile edilemez" senaryoda yüksek doz rokuronyumun kurtarıcısıdır.[3] Başlıca istenmeyen etkiler süksinilkolinde hiperkalemi ve malign hipertermi tetiklemesi, benzilizokinolinlerde histamin salınımı, panküronyumda vagolitik taşikardi; uzamış infüzyonlarda ise özellikle kortikosteroidlerle birlikte yoğun bakım kazanılmış güçsüzlüğü ve miyopatidir; mivakuryum ile süksinilkolinin etkisi psödokolinesteraz eksikliğinde saatlere uzayabilir. Anafilaksi, perioperatif alerjik reaksiyonların önde gelen nedenlerinden biri olarak bu grupla ilişkilidir; rokuronyum ve süksinilkolin en sık bildirilen ajanlardır.
Eş anlamlılar
- Kas gevşeticiler (periferik etkili)
- Nöromüsküler bloke edici ajanlar
- NMBA
İlgili terimler
- Süksinilkolin
- Rokuronyum
- Sugammadeks
- Endotrakeal entübasyon
- Psödokolinesteraz eksikliği
- Yoğun bakım kazanılmış güçsüzlüğü
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL, Knollmann BC (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, McGraw Hill, 2023.
- ↑ Murray MJ, DeBlock H, Erstad B ve ark., Clinical Practice Guidelines for Sustained Neuromuscular Blockade in the Adult Critically Ill Patient, Critical Care Medicine, 2016.
- ↑ Miller RD, Eriksson LI, Fleisher LA ve ark. (ed.), Miller's Anesthesia, 9. baskı, Elsevier, 2020.