Hiperozmolar hiperglisemik durum
Hiperozmolar hiperglisemik durum (İng. hyperosmolar hyperglycemic state), ileri derecede yüksek kan şekeri, ağır susuzluk ve yüksek serum ozmolalitesiyle seyreden, belirgin ketoz bulunmayan diyabet komplikasyonudur.
Etimoloji
Yunanca hyper (aşırı) ön eki ile ozmolalite ve glisemi terimlerinin birleşiminden oluşur.
Klinik bağlam
Tablo, tip 2 diyabetli ileri yaştaki hastalarda görülür; enfeksiyon, ilaç uyumsuzluğu ve akut hastalıklarla tetiklenir.[1]
Temel fark, diyabetik ketoasidozdan ayrılan noktadır: burada bir miktar insülin etkinliği korunduğundan yağ yıkımı ve keton üretimi baskılanır.
Bu nedenle asidoz belirgin değildir; ancak kan şekeri çok daha yüksek düzeylere çıkar.
Yüksek şeker, idrarla su kaybına yol açar ve günler içinde ağır susuzluk gelişir. Sıvı açığı, ketoasidozdakinden belirgin biçimde büyüktür.
Yaşlı hastada susama duygusunun azalması ve su alımının kısıtlanması, tablonun sinsice derinleşmesine yol açar.
Klinikte bilinç değişikliği ön plandadır; şaşkınlık, uykuya eğilim ve komaya kadar giden bulgular görülür.
Bilinç durumu, serum ozmolalitesiyle yakından ilişkilidir; belirgin bilinç bozukluğu olan hastada ozmolalite yüksek beklenir.
Ozmolalitenin bilinç tablosunu açıklamadığı durumda, inme ve merkezi sinir sistemi enfeksiyonu gibi başka nedenler araştırılmalıdır. Bu ayrımın atlanması ciddi bir tuzaktır.
Odak nörolojik bulgular ve nöbet görülebilir; bu bulgular sıvı ve şeker düzeltmesiyle geriler.
Laboratuvarda çok yüksek glukoz, yüksek ozmolalite, hafif ya da yok denecek düzeyde keton ve genellikle korunmuş bikarbonat bulunur.
Ölçülen sodyum, yüksek şeker nedeniyle olduğundan düşük görünür; düzeltilmiş değer hesaplanmalıdır. Bu hesaplanmadığında sıvı seçimi yanlış yapılır.
Potasyum düzeyi başlangıçta normal ya da yüksek görünse de toplam vücut deposu azalmıştır; tedaviyle hızla düşer.
Bu nedenle insülin başlanmadan önce potasyum düzeyi görülmeli, düşükse önce yerine konmalıdır.
Yönetimin temeli, insülinden önce sıvı desteğidir; sıvı verilmesi tek başına şekeri belirgin biçimde düşürür.
Düzeltme yavaş yapılmalıdır. Hızlı ozmolalite düşüşü beyin ödemine yol açabilir; bu risk özellikle genç hastalarda önemlidir.
Tetikleyici nedenin araştırılması zorunludur; enfeksiyon en sık nedendir ve tedavi edilmediğinde tablo düzelmez.
Tromboz riski yüksektir; hareketsizlik ve kan koyulaşması bu riski artırır.
Ölüm oranı, ketoasidoza göre belirgin biçimde yüksektir; bu fark, hasta grubunun yaşı ve eşlik eden hastalıklarıyla ilişkilidir.
Eş anlamlılar
- Hiperozmolar nonketotik koma
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.