Motilite bozukluğu
Motilite bozukluğu (İng. motility disorder), sindirim kanalının kas hareketlerinin düzensizleşmesiyle ortaya çıkan işlevsel hastalık grubudur.
Etimoloji
Latince motus (hareket) sözcüğünden türeyen motilite terimi ile bozukluk sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Sindirim kanalı hareketleri, düz kas hücreleri, Cajal ara hücreleri ve bağırsak sinir ağı arasındaki eşgüdümle sağlanır.[1]
Cajal hücreleri, bağırsağın kendi ritmini oluşturan öncü hücrelerdir; bu nedenle sistemin doğal düzenleyicisi sayılır.
Bu üç bileşenden herhangi birinin bozulması hareket bozukluğuna yol açar.
Tanım gereği, tabloda yapısal bir tıkanıklık bulunmaz; bu ayrım tanının temelidir.
Bu nedenle değerlendirmenin ilk adımı, mekanik bir engelin dışlanmasıdır; bu adımın atlanması ciddi hataya yol açar.
Yemek borusunda akalazya, en belirgin örnektir; alt kapakçık gevşeyemez ve kasılma dalgaları kaybolur.
Bu tabloda ilerleyici yutma güçlüğü, hem katı hem sıvı gıdalarda görülür; bu birliktelik, mekanik darlıktan ayırt ettirir.
Nitekim mekanik darlıkta güçlük önce katı gıdalarda başlar; bu ayrım öykünün en değerli bilgisidir.
Midede gastroparezi, boşalmanın gecikmesiyle seyreder; erken doyma, bulantı, kusma ve şişkinlik görülür.
En sık nedenleri diyabet, cerrahi sonrası vagus siniri hasarı ve ilaçlardır; olguların önemli bir bölümünde neden bulunamaz.
Opioidler ve antikolinerjik ilaçlar hareketleri belirgin biçimde yavaşlatır; bu ilaç ilişkisi sıklıkla gözden kaçar.
Diyabette kan şekerinin yükselmesi, mide boşalmasını daha da geciktirir; bu döngü, şeker denetimini güçleştirir.
İnce bağırsakta yalancı tıkanıklık tablosu görülebilir; klinik ve radyolojik olarak tıkanıklığa benzer, ancak engel yoktur.
Bu tabloda gereksiz ameliyat yapılması, önemli bir tuzaktır ve durumu kötüleştirir.
Kalın bağırsakta yavaş geçiş tipi kabızlık ve dissinerjik dışkılama ayırt edilmelidir; ikincisinin tedavisi ilaç değil, kas eğitimidir.
Sistemik hastalıklar sindirim hareketlerini etkiler; skleroderma, hipotiroidi, amiloidoz ve Parkinson hastalığı örnektir.
Sklerodermada yemek borusu tutulumu çok sıktır ve ağır reflüye yol açar.
Chagas hastalığı, bağırsak sinir hücrelerini yıkarak akalazya ve megakolona neden olur.
Tanıda manometri, mide boşalma sintigrafisi ve geçiş süresi çalışmaları kullanılır.
Tedavi belirtiye yöneliktir; hareketi artıran ilaçlar, beslenme düzenlemesi ve seçilmiş olgularda girişimsel yöntemler uygulanır.
Küçük ve sık öğünler, düşük yağ ve lifli gıdaların azaltılması gastroparezide etkilidir.
Sorumlu ilaçların kesilmesi, çoğu olguda en etkili girişimdir.
Eş anlamlılar
- Hareket bozukluğu (sindirim sistemi)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.