Hipofiz

Hipofiz (İng. pituitary gland; Yun. hypo alt, physis oluşum), beyin tabanında yer alan ve birçok iç salgı bezini yöneten hormon bezidir.

Etimoloji

Yunanca hypophysis (altta büyüyen) sözcüğünden gelir.

Bez, kafa tabanındaki sella tursika adı verilen kemik çukurda bulunur ve iki lobdan oluşur.^[1]

Ön lob, hipotalamustan gelen sinyallerle kendi hormonlarını üretir.

Arka lob ise hormon üretmez; hipotalamusta üretilen oksitosin ve antidiüretik hormonu depolayıp salgılar.

Bu ayrım, hastalıkların neden farklı biçimlerde ortaya çıktığını açıklar.

Ön lob hormonları büyüme hormonu, prolaktin, TSH, ACTH ve gonadotropinlerdir.

Bezin anatomik komşulukları, klinik bulguların temelini oluşturur.

Üstünde görme sinirlerinin kesişme yeri bulunur; büyüyen kitle bu yapıyı iterek görme alanı kaybı yapar.

Ortaya çıkan kayıp, iki taraflı ve dış görme alanlarını kapsar; bu örüntü tanısaldır.

Yanlarda kavernöz sinüsler yer alır; buradaki göz hareket sinirlerinin tutulumu çift görme yapar.

Hipofiz tümörlerinin büyük bölümü iyi huyludur; işlevsel ve işlevsiz olarak ayrılır.

İşlevsel tümörler hormon salgılar; en sık görüleni prolaktinomadır.

Büyüme hormonu salgılayan tümörler erişkinde akromegaliye, çocuklukta devliğe yol açar.

ACTH salgılayan tümörler ise Cushing hastalığına neden olur.

İşlevsiz tümörler ise bası bulgularıyla ve hormon eksiklikleriyle ortaya çıkar.

Bası durumunda hormonlar belirli bir sırayla etkilenir; önce büyüme hormonu ve gonadotropinler, en son ACTH kaybolur.

Bu sıralama, erken belirtilerin neden cinsel işlev bozukluğu ve halsizlik olduğunu açıklar.

Hipofiz apopleksisi acil bir tablodur; tümör içine kanama ya da enfarkt gelişir.

Ani şiddetli baş ağrısı, görme kaybı ve bilinç değişikliği görülür; adrenal yetmezlik eşlik eder.

Bu tabloda steroit tedavisi gecikmeden başlatılmalıdır; bu, yaşam kurtarıcıdır.

Sheehan sendromu, doğum sonrası ağır kanamaya bağlı hipofiz enfarktüsüdür.

Bu tanı, emzirememe ve adet görememeyle akla gelmelidir; yıllar sonra tanınabilir.

Arka lob hastalıklarında diyabetes insipidus görülür; aşırı idrar çıkışı ve susuzluk tipiktir.

Tümör cerrahisi genellikle burun yoluyla yapılır; ameliyat sonrası su dengesi yakından izlenir.

↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2020.