Emboli

Emboli (İng. embolism; Yun. embolos tıkaç), dolaşımda taşınan bir maddenin damarı tıkamasıdır.

Etimoloji

Yunanca embolos (tıkaç, içeri sokulan şey) sözcüğünden türetilmiştir.

Tıkacı oluşturan madde çeşitlidir; pıhtı, yağ, hava, amniyon sıvısı, tümör ve yabancı cisim olabilir.^[1]

Kaynağın yeri, tıkanacak damar yatağını belirler; bu ilişki tanısal düşünmenin temelidir.

Toplardamar kaynaklı embolilerde tıkaç akciğerlere ulaşır; pulmoner emboli bu yolla gelişir.

Sol kalp ve atardamar kaynaklı embolilerde ise beyin, dalak, böbrek ve uzuvlar etkilenir.

Bu nedenle inme geçiren hastada kalp ve boyun damarları araştırılmalıdır.

Atriyal fibrilasyon, kalp kaynaklı embolilerin en sık nedenidir.

Paradoksal emboli, bu kuralın önemli istisnasıdır.

Kalpte açık foramen ovale bulunduğunda, toplardamar kaynaklı pıhtı sol tarafa geçebilir.

Bu düzenek, genç hastadaki nedeni açıklanamayan inmelerin bir bölümünü açıklar.

Bu olasılığın bilinmemesi, kaynağın bulunamamasına yol açar.

Yağ embolisi, uzun kemik kırıklarından sonra görülür.

Klasik üçlü solunum sıkıntısı, bilinç değişikliği ve peteşiyal döküntüdür.

Döküntü, koltuk altı ve göğüs ön yüzünde ortaya çıkar ve tanısal değer taşır.

Tablo genellikle bir iki gün sonra gelişir; bu gecikme kırığın kendisiyle bağlantı kurulmasını güçleştirir.

Hava embolisi, damar yolu işlemleri ve cerrahi sırasında oluşur.

Merkezî kateter çıkarılırken hastanın oturur durumda olması, hava girişine yol açabilir.

Bu nedenle işlem sırasında hasta baş aşağı yatırılır ve soluğunu tutması istenir.

Bu basit önlemin ihmali, ölümcül sonuç doğurabilir.

Hava embolisi geliştiğinde hasta sol yana ve baş aşağı çevrilir.

Amniyon sıvısı embolisi, doğum sırasında ani dolaşım çöküşü ve pıhtılaşma bozukluğuyla ortaya çıkar.

Bu tablo öngörülemez ve ölüm oranı yüksektir.

Septik emboli, enfekte materyalin taşınmasıyla oluşur ve yerleştiği yerde apse yapar.

Kolesterol kristali embolisi, damar işlemlerinden sonra görülür.

Bu tabloda ayak parmaklarında mor renk değişikliği, ağsı deri görünümü ve böbrek işlev bozukluğu bulunur.

Nabızların korunmuş olması ayırt edicidir; tıkanıklık küçük damarlardadır.

Tedavi, embolinin türüne göre değişir; pıhtı kaynaklı olanlarda antikoagülasyon esastır.