Aksis
Aksis (İng. axis; Lat. axis eksen), ikinci boyun omurudur ve başın dönme hareketinin ekseni olan diş çıkıntısını taşır.
Etimoloji
Latince axis (eksen) sözcüğünden gelir; başın çevresinde döndüğü ekseni oluşturmasına gönderme yapar.
Klinik bağlam
Omurun ayırt edici yapısı, gövdesinden yukarı doğru uzanan diş çıkıntısıdır; bu çıkıntı, birinci boyun omurunun ön kemerinin arkasına yerleşir ve enine bağ ile yerinde tutulur.[1] Başın yana dönme hareketinin yaklaşık yarısı bu eklemde gerçekleşir. Diş çıkıntısının hemen arkasında omurilik yer alır; bu yakınlık, bölgenin yaralanmalarının niçin yaşamsal önem taşıdığını açıklar. Enine bağın yetersizliği ya da çıkıntının kırılması, omuriliğin doğrudan basısına yol açabilir.
Diş çıkıntısı kırıkları, boyun omurgası yaralanmalarının önemli bir bölümünü oluşturur ve iki farklı hasta grubunda görülür: genç hastalarda yüksek enerjili trafik kazaları ve düşmeler, yaşlılarda ise düşük enerjili basit düşmeler. İkinci grup klinik açıdan özellikle önemlidir; yaşlı hastada yalnızca boyun ağrısı yakınmasıyla başvuru olabilir, nörolojik bulgu bulunmayabilir ve bu nedenle tanı gecikebilir. Bu nedenle yaşlıda düşme sonrası boyun ağrısında görüntüleme eşiği düşük tutulmalıdır. Kırık tipleri sınıflandırılır; çıkıntının tabanından geçen tip, kaynamama eğilimi yüksek olduğundan ayrı bir öneme sahiptir.
Doğumsal ve edinsel gevşeklik durumları da bilinmelidir. Down sendromunda, romatoid artritte, Marfan sendromunda ve bazı iskelet displazilerinde birinci ve ikinci boyun omurları arasında kararsızlık gelişebilir. Bu hastalarda boynun aşırı hareket ettirilmesi omurilik basısına yol açabilir; entübasyon, ameliyat sırasında pozisyon verme ve fizyoterapi uygulamalarında bu risk göz önüne alınmalıdır. Romatoid artritli hastada ameliyat öncesi boyun grafisi istenmesi, bu nedenle yerleşmiş bir uygulamadır.
Değerlendirmede ağız açık odontoid grafi klasik yöntemdir; günümüzde bilgisayarlı tomografi daha duyarlıdır ve travma hastasında ilk seçenektir. Bağ yaralanmaları ve omurilik değerlendirmesi için manyetik rezonans gerekir. Travma hastasında boyun, güvenli biçimde temizlenene dek hareketsiz tutulmalıdır; bu ilke, ikincil hasarın önlenmesinin temelidir. Ayrıca kemikleşme merkezlerinin çocuklarda henüz birleşmemiş olması ve erişkinde kalabilen ayrık kemikçik, grafide kırık olarak yanlış yorumlanabilir; kenarların düzgün ve köşeli olması ayırt edicidir. Tedavi, kırık tipine ve kararlılığa göre boyunluk, halo uygulaması ya da cerrahi tespit biçiminde planlanır.
Eş anlamlılar
- İkinci boyun omuru
- Epistropheus
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Standring S (ed.), Gray's Anatomy, 42. baskı, 2021.