Servikal omurga
Servikal omurga (İng. cervical spine; Lat. columna vertebralis cervicalis), boyun bölgesindeki yedi omurdan oluşan omurga bölümüdür. Başı taşır, en geniş hareket açıklığını sağlar ve omurilikin en yüksek segmentlerini barındırır.
Etimoloji
"Servikal", Latince cervix (boyun) sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
İlk iki omur, diğerlerinden yapısal olarak ayrılır ve bu farklılık işlevsel önem taşır. Atlas adı verilen birinci omurun gövdesi yoktur; kafatasını taşır ve baş öne-arkaya eğme hareketinin çoğunu sağlar. Aksis adı verilen ikinci omurdan yukarı doğru uzanan odontoid çıkıntı, atlasın içinde bir eksen oluşturur ve başın yana dönme hareketinin büyük bölümü bu eklemde gerçekleşir. Bu bölgedeki yaralanmalar, omuriliğin en yüksek segmentlerine komşu olduğu için solunum kaslarını etkileyerek yaşamı doğrudan tehdit eder.[1]
Bölgenin bir başka özelliği, vertebral arterlerin omurların yan çıkıntılarındaki deliklerden geçerek yukarı ilerlemesidir; bu komşuluk, travmalarda ve ani boyun manipülasyonlarında arter diseksiyonu riski yaratır ve arka dolaşım inmesine yol açabilir.
Travma değerlendirmesi, acil tıbbın en yerleşik protokollerinden birini oluşturur. Bilinci kapalı ya da yüksek enerjili travma geçirmiş her hastada servikal omurga yaralanması, aksi gösterilene dek varsayılır ve boyun tespiti sürdürülür. Görüntüleme kararında doğrulanmış karar kuralları kullanılır; bu kurallar, düşük riskli hastalarda gereksiz görüntülemeyi önlerken riskli olguları yakalar. Bilgisayarlı tomografi kemik yaralanmalarını göstermede seçkin yöntemdir; ligaman ve omurilik yaralanmaları ile disk patolojileri için manyetik rezonans görüntüleme gerekir. Nörolojik bulgu varlığında tomografinin normal olması yaralanmayı dışlamaz.
Dejeneratif hastalıklar, bu bölgenin en sık patolojisidir. Servikal spondiloz, disk yüksekliğinin azalması, faset eklem hipertrofisi ve osteofit oluşumuyla seyreder; nöroforaminal darlık yaratarak radikülopatiye ya da kanal darlığı yaratarak servikal miyelopatiye yol açabilir. Miyelopatinin bulguları — el becerisinde kayıp, yürüyüşte dengesizlik, canlı refleksler ve Babinski yanıtı — sinsi geliştiğinden sıklıkla yaşlılığa bağlanır ve tanı gecikir.
Anestezi açısından bölge, havayolu yönetiminin merkezinde yer alır. Doğrudan laringoskopi, görüş sağlamak için boynun ekstansiyonunu gerektirir; bu hareket, servikal yaralanma bulunan ya da kanal darlığı olan hastalarda omuriliğe zarar verebilir. Bu nedenle travma hastalarında elle eksende stabilizasyon uygulanır ve videolaringoskopi ile fiberoptik teknikler yeğlenir — bu yöntemler daha az boyun hareketi gerektirir. Romatoid artritli hastalarda atlantoaksiyel instabilite, Down sendromunda ise ligaman gevşekliği özel risk oluşturur ve önceden değerlendirilmelidir. Ankilozan spondilitte boyun hareketsizdir ve zor havayolu neredeyse kuraldır; bu hastalarda uyanık fiberoptik entübasyon planlanır.[2]
Yüksek servikal omurilik yaralanmasının sistemik sonuçları vardır: diyafram tutulumuyla solunum yetmezliği, sempatik denetimin kaybına bağlı nörojenik şok — bradikardi ve hipotansiyon ile seyreder ve hipovolemik şoktan ayırt edilmelidir —, ısı düzenlemesinin bozulması ve otonom disrefleksi. Ayrıca yaralanma sonrası gelişen denervasyon nedeniyle süksinilkolin yaşamı tehdit eden hiperkalemiye yol açabilir.
Klinik tuzakların başında, boyunluk takılmış hastada tespitin yeterli sanılarak eksende hizalanmanın gözden kaçırılması gelir. Bir diğeri, yaşlı hastada düşük enerjili düşme sonrası — özellikle ankiloze omurgada — kırık olasılığının küçümsenmesidir; bu grupta minör travmalar bile ağır yaralanma yaratabilir.
Eş anlamlılar
- Boyun omurgası
- Servikal vertebra