Nöroforaminal darlık
Nöroforaminal darlık (İng. neuroforaminal stenosis), sinir kökünün omurga kanalından çıktığı intervertebral foramenin daralmasıdır. Kök basısına bağlı radiküler ağrı ve nörolojik bulgulara yol açar.
Etimoloji
Ad, sinir kökünün geçtiği açıklığı belirten "nöroforamen" ile daralmayı anlatan Yunanca stenosis sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Foramen, üstte ve altta komşu omur pedikülleri, önde disk ile omur gövdesi, arkada faset eklemi tarafından sınırlanan bir açıklıktır. Bu sınırların herhangi birinde gelişen değişiklik açıklığı daraltır: disk yüksekliğinin azalması foramenin dikey boyutunu küçültür, faset eklem hipertrofisi ve osteofitler arkadan bası yapar, yana doğru taşan disk hernisi önden daraltır, spondilolistezis ise hizalanmayı bozarak açıklığı kapatır. Bu nedenle darlık çoğunlukla tek bir nedene değil, dejeneratif değişikliklerin birikimine bağlıdır.[1]
Klinik tablo, kök basısının klasik bulgularıdır: ilgili dermatoma yayılan ağrı, duyu değişikliği, o kökün beslediği kaslarda güçsüzlük ve refleks kaybı. Servikal bölgede boyundan kola, lomber bölgede belden bacağa yayılan ağrı görülür. Ayırt edici bir özellik, belirtilerin pozisyonla değişmesidir: gövdenin arkaya doğru eğilmesi (ekstansiyon) foramen açıklığını daraltarak ağrıyı artırırken, öne eğilme genişleterek azaltır. Bu nedenle hastalar öne eğilerek yürümeyi ya da alışveriş arabasına dayanmayı yeğler; bu davranış, dar kanal ve foramen darlığının pratik bir klinik ipucudur.
Ayırıcı tanıda merkezi spinal stenoz ile ayrım önemlidir; merkezi darlıkta bulgular sıklıkla iki taraflı ve yürüme mesafesiyle sınırlanan tarzda (nörojenik kladikasyo) ortaya çıkarken, foraminal darlıkta tek bir kökün dağılımı baskındır. Ayrıca periferik damar hastalığına bağlı kladikasyo, tuzak nöropatileri — özellikle karpal tünel sendromu ve ulnar sinir sıkışması —, brakiyal pleksopati ve polinöropati gözden geçirilmelidir. Bir hastada hem kök hem periferik düzeyde bası bulunabileceği ("çift ezilme") akılda tutulmalıdır.
Değerlendirmede klinik muayene belirleyicidir; hangi kökün tutulduğu, duyu dağılımı, kas gücü ve reflekslerle belirlenir. Manyetik rezonans görüntüleme foramen anatomisini gösterir; bilgisayarlı tomografi kemik yapıları değerlendirmede üstündür. Elektromiyografi ve sinir iletim çalışması, kök tutulumunu periferik nedenlerden ayırmada ve ağırlığını belirlemede yardımcıdır.
Görüntülemenin yorumlanmasında temel ilke, bulgu ile klinik tablonun eşleştirilmesidir. İleri yaşta foraminal darlık görüntülemede çok yaygındır ve belirtisiz kişilerde de bulunur; bu nedenle saptanan her darlık hastanın yakınmasının nedeni sayılamaz. Klinik düzey ile radyolojik düzey uyuşmuyorsa tanı yeniden gözden geçirilmelidir.
Yönetim basamaklıdır ve çoğu hastada konservatiftir: hastanın bilgilendirilmesi, etkinlik düzenlemesi, egzersiz ve fizik tedavi, ağrı yönetimi. Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar ilk basamaktır; nöropatik ağrı bileşeni için kullanılan ajanların yararı beklenenden sınırlıdır ve opioidlerin kronik kullanımı önerilmez. Seçilmiş olgularda transforaminal steroid enjeksiyonu kısa-orta vadeli rahatlama sağlayabilir. Cerrahi — foraminotomi ve gerektiğinde füzyon —, dirençli radiküler ağrı, ilerleyici motor kayıp ve yaşam kalitesini belirgin biçimde bozan olgularda düşünülür.[2]
Anestezi açısından, girişim öncesi mevcut nörolojik bulguların belgelenmesi önemlidir; ameliyat sonrası saptanan bir defisitin önceden var olup olmadığı ancak böyle ayırt edilebilir. Ayrıca servikal darlığı bulunan hastalarda entübasyon sırasında boynun aşırı ekstansiyonundan kaçınılmalıdır.
Klinik tuzakların başında, ilerleyici motor güçsüzlüğün "beklenip görülmesi" gelir; bu bulgu cerrahi değerlendirme için erken yönlendirme gerektirir. Bir diğeri, mesane ve bağırsak yakınmalarının sorgulanmaması ve kauda ekuina sendromunun atlanmasıdır.
Eş anlamlılar
- Foraminal stenoz
- Sinir kökü kanalı darlığı