Pleksopati
Pleksopati (İng. plexopathy), brakiyal ya da lumbosakral sinir ağının (pleksus) hastalığıdır. Tek bir sinir ya da kök dağılımına uymayan, birden çok sinirin alanını kapsayan bulgularla ortaya çıkar.
Etimoloji
"Pleksus", Latince plexus (örgü, ağ) sözcüğünden gelir; sinir köklerinin birbirine karışarak yeniden düzenlendiği yapıyı belirtir. -pati eki hastalığı anlatır.
Klinik bağlam
Pleksuslar, omurilikten çıkan köklerin liflerinin karışarak periferik sinirleri oluşturduğu ağlardır. Bu yeniden düzenlenme nedeniyle pleksus lezyonları, ne tek bir kökün ne tek bir sinirin dağılımına uyar — bulguların bu "ara" örüntüsü, tanısal yerleştirmenin anahtarıdır. Örneğin brakiyal pleksusun üst bölümünün tutulması omuz ve kol proksimalinde güçsüzlük yaparken, alt bölümünün tutulması elin küçük kaslarını ve ulnar dağılımı etkiler; sonuncusuna Horner sendromu eşlik edebilir, çünkü sempatik lifler alt köklerle komşudur.[1]
Brakiyal pleksopatinin başlıca nedenleri travma — özellikle omuz ve boyun bölgesine gelen çekme yaralanmaları, doğum travması —, tümör infiltrasyonu (akciğer apeksi tümörleri, meme kanseri), radyoterapi sonrası hasar, torasik çıkış sendromu ve inflamatuvar nöraljik amyotrofidir. Bu son tablo, ani ve şiddetli omuz ağrısını izleyen ve ağrı geriledikçe ortaya çıkan güçsüzlükle seyreder; sıklıkla enfeksiyon, aşılama ya da cerrahiden sonra başlar ve genellikle aylar içinde kısmen düzelir.
Lumbosakral pleksopatinin nedenleri arasında diyabetik amyotrofi, retroperitoneal hematom — özellikle antikoagülan kullananlarda —, pelvik tümörler, radyoterapi, obstetrik travma ve apseler bulunur. Diyabetik lumbosakral radikülopleksus nöropatisi, şiddetli uyluk ağrısı, kilo kaybı ve ilerleyici proksimal güçsüzlükle ortaya çıkar; sıklıkla tek taraflı başlar ve zamanla karşı tarafa geçebilir.
Ayırıcı tanıda önemli bir nokta, tümör ile radyoterapiye bağlı pleksopatinin ayrımıdır. Şiddetli ve ilerleyici ağrı ile Horner sendromu tümör infiltrasyonunu; ağrının görece hafif olması ve muayenede miyokimi bulunması radyasyon hasarını düşündürür. Bu ayrım, tedavi ve prognoz açısından belirleyicidir ve görüntüleme ile elektrofizyolojik inceleme gerektirir.
Değerlendirmede muayene örüntüsü belirleyicidir: hangi kasların tutulduğu, duyu kaybının dağılımı ve reflekslerin durumu, lezyonun kök, pleksus ya da tek sinir düzeyinde olduğunu ayırt eder. Sinir iletim çalışması ve elektromiyografi bu ayrımı doğrular; duyusal potansiyellerin korunup korunmadığı, lezyonun dorsal kök gangliyonuna göre yerini gösterir — kök lezyonlarında duyusal potansiyel korunurken pleksus lezyonlarında kaybolur. Manyetik rezonans görüntüleme yapısal nedenleri ortaya koyar.
Yoğun bakım ve ameliyat çevresi bağlamda pleksopati önemli ve önlenebilir bir sorundur. Uygunsuz pozisyon, kolun aşırı abduksiyonu, omuz askılarının yanlış kullanımı ve uzun süreli bası brakiyal pleksusu zedeleyebilir; bu nedenle kol pozisyonunun sınırlandırılması ve yastıklama standart önlemlerdir. Ayrıca rejyonal anestezi uygulamalarında iğne travması, sinir içi enjeksiyon ve lokal anestezik toksisitesi hasar kaynağıdır; ultrason kılavuzluğu ve enjeksiyon basıncının izlenmesi riski azaltır.[2]
Yönetim nedene yöneliktir: tümörde onkolojik tedavi, hematomda boşaltma ve antikoagülasyonun gözden geçirilmesi, inflamatuvar tablolarda ağrı denetimi ve seçilmiş olgularda kortikosteroid. Tüm olgularda eklem hareket açıklığının korunması, kontraktürün önlenmesi ve nöropatik ağrı tedavisi bakımın parçalarıdır. Travmatik kesilerde erken cerrahi onarım sonucu iyileştirir.
Klinik tuzakların başında, ameliyat sonrası ortaya çıkan güçsüzlüğün doğrudan rejyonal bloğa bağlanması gelir; pozisyon, turnike ve cerrahi travma da değerlendirilmelidir. Bir diğeri, omuz ağrısıyla başvuran hastada ortopedik nedenlere odaklanılıp nörolojik muayenenin atlanmasıdır.
Eş anlamlılar
- Pleksus lezyonu
- Brakiyal / lumbosakral pleksopati