Rejyonal anestezi
Rejyonal anestezi (İng. regional anaesthesia), vücudun belirli bir bölgesine giden sinir iletisinin geçici olarak bloke edilmesiyle sağlanan anestezi ve analjezidir. Bilinç korunur; nöroaksiyel anestezi ve periferik sinir blokları başlıca biçimleridir.
Etimoloji
"Rejyonal", Latince regio (bölge) sözcüğünden gelir ve etkinin bölgesel sınırlılığını belirtir. Türkçede "bölgesel anestezi" karşılığı da kullanılır.
Klinik bağlam
Yöntem, lokal anesteziğin hedef sinir ya da sinir grubunun çevresine verilerek sodyum kanallarının bloke edilmesine dayanır. Uygulama alanı geniştir: nöroaksiyel anestezi (spinal ve epidural), brakiyal pleksus blokları, alt ekstremite blokları, fasya düzlemi blokları — fasya tabakaları arasına ilaç verilerek o düzlemdeki sinirlerin etkilenmesi — ve damar içi bölgesel anestezi.[1]
Ultrason kılavuzluğunun yaygınlaşması, alanı köklü biçimde değiştirmiştir. Sinirin, iğnenin ve ilacın yayılımının gerçek zamanlı görülmesi, başarı oranını artırmış, gereken ilaç hacmini azaltmış ve damar içi enjeksiyon ile sinir içi enjeksiyon risklerini düşürmüştür. Bu gelişme, daha önce uygulanamayan yeni blokların — özellikle fasya düzlemi bloklarının — geliştirilmesini de mümkün kılmıştır.
Klinik üstünlükleri arasında ameliyat sonrası ağrının etkin denetimi, opioid gereksiniminin ve buna bağlı yan etkilerin azalması, bulantı-kusma ile solunum komplikasyonlarının seyrekleşmesi, erken beslenme ve erken mobilizasyonun kolaylaşması sayılır. Bu özellikler, hızlandırılmış iyileşme protokollerinin temel bileşeni olmasını sağlamıştır. Genel anesteziye üstünlüğü konusundaki beklentiler ise dengeli değerlendirilmelidir: ölüm oranı ve büyük komplikasyonlar açısından belirgin fark gösterilememiştir; kalça kırığı cerrahisi gibi alanlarda yapılan büyük çalışmalar, iki yöntem arasında sonuç farkı bulmamıştır. Buna karşılık ağrı yönetimi ve derlenme kalitesindeki katkısı tutarlı biçimde gösterilmiştir.
En ciddi komplikasyon, lokal anestezik sistemik toksisitesidir; damar içine yanlışlıkla verilme ya da aşırı emilim sonucu gelişir ve nöbet ile kardiyak arreste ilerleyebilir. Önlemede toplam dozun kilo başına hesaplanması, aspirasyon testi, kademeli ve yavaş enjeksiyon ile ultrason kullanımı temel önlemlerdir; tedavide lipid emülsiyonu gecikmeden uygulanır. Diğer komplikasyonlar arasında sinir hasarı, kanama, enfeksiyon, yanlışlıkla komşu yapıların bloke edilmesi — frenik sinir blokajına bağlı diyafram felci, Horner sendromu, ses kısıklığı — ve blok başarısızlığı bulunur.
Antikoagülan ve antiagregan kullanan hastalarda zamanlama kritik önemdedir; özellikle nöroaksiyel anestezi ve derin bloklarda, ilaç-girişim aralıklarına ilişkin kılavuzlara titizlikle uyulması epidural hematom riskini yönetmenin temelidir.
Uygulama güvenliğinin bir başka bileşeni, blok öncesi kontrol listesi ve taraf doğrulamasıdır; yanlış taraf bloğu, önlenebilir ancak bildirilen bir olaydır. Ayrıca girişim öncesi mevcut nörolojik bulguların belgelenmesi, sonradan saptanan bir defisitin kaynağını ayırt etmede belirleyicidir.[2]
Blok süresinin uzatılmasında sürekli kateter teknikleri, yardımcı ilaç eklenmesi ve uzun etkili formülasyonlar kullanılır. Bununla birlikte uzayan motor blok, kompartman sendromu gibi tabloların erken bulgusu olan ağrıyı maskeleyebilir; bu nedenle riskli cerrahilerde düşük derişimli çözeltiler ve düzenli nörolojik değerlendirme önerilir.
Klinik tuzakların başında, bloğun analjezi sağladığı için tüm ağrı yakınmalarının beklenen kabul edilmesi gelir; blok alanı dışında ya da beklenmedik nitelikte ağrı, komplikasyon açısından değerlendirilmelidir. Bir diğeri, sedasyon uygulanan hastada toksisitenin erken nörolojik belirtilerinin bildirilemeyeceği ve ilk bulgunun doğrudan nöbet olabileceğidir.
Eş anlamlılar
- Bölgesel anestezi
- Sinir bloğu